باغ های ایرانی؛ معرفی ۱۴ باغ معروف و تاریخی
چه تعداد از باغهای ایرانی را میشناسید؟ میدانستید ۹تا از باغهای سنتی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند؟ اگر برای این سوالها جوابی ندارید هم ملالی نیست؛ چون قرار است در ادامه این مطلب به جواب آنها برسید. اینکه کدام باغ ایرانی گزینه جذابتری برای سفر کردن است، به این بستگی دارد که دنبال چه تجربهای باشید. شاید بخواهید کنار حوضهای باغ فین قدم بزنید، انعکاس عمارت چهلستون را در آب تماشا کنید یا در باغ گلشن طبس، سرسبزی درختان را در دل اقلیم کویری ببینید. هر یک از باغهای معروف ایرانی روایت متفاوتی از معماری، طبیعت و شیوه زندگی در گذشته تعریف میکنند. در این مطلب از مجله گردشگری اقامت۲۴ سراغ ۱۴ باغ معروف کشور رفتهایم تا با ویژگیها و جزئیات معماری آنها آشنا شوید و از همین حالا برای سفر بعدیتان مقصد جدید انتخاب کنید.
فهرست این مطلب
- ۱ فهرست باغهای ایرانی در یک نگاه
- ۲ باغ ایرانی چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
- ۳ معرفی باغهای معروف ایرانی
- ۴ باغ فین کاشان
- ۵ باغ ارم شیراز
- ۶ باغ شاهزاده ماهان کرمان
- ۷ باغ دولتآباد یزد
- ۸ باغ چهلستون اصفهان
- ۹ باغ عباسآباد بهشهر
- ۱۰ باغ اکبریه بیرجند
- ۱۱ باغ پهلوانپور مهریز
- ۱۲ باغ جهاننما شیراز
- ۱۳ باغ دلگشا شیراز
- ۱۴ باغ نارنجستان قوام شیراز
- ۱۵ باغ عفیفآباد شیراز
- ۱۶ باغ فتحآباد کرمان
- ۱۷ باغ گلشن طبس
- ۱۸ باغهای ایرانی ثبت شده در یونسکو
- ۱۹ کدام باغ ایرانی برای سفر شما مناسبتر است؟
- ۲۰ بهترین زمان بازدید از باغهای ایرانی
- ۲۱ صبحت پایانی
- ۲۲ سوالات متداول
فهرست باغهای ایرانی در یک نگاه
هر یک از باغهای سنتی ایران، جنبه متفاوتی از باغسازی ایرانی را به نمایش میگذارند. از جریان آب و طراحی هندسی گرفته تا عمارتهای تاریخی و پوشش گیاهی متناسب با اقلیم منطقه؛ تنوع ویژگی باغهای ایرانی به اندازه وسعت پراکندگی آنها در استانهای مختلف کشور است. در جدول زیر میتوانید نام باغهای معرفیشده، موقعیت جغرافیایی و مهمترین ویژگی هرکدام را در یک نگاه ببینید.
| نام باغ | شهر یا محدوده قرارگیری | استان | ویژگی شاخص |
| باغ فین | کاشان | اصفهان | جریان آب و پیوند باغ با رویدادهای تاریخی |
| باغ ارم | شیراز | فارس | پوشش گیاهی و عمارت شاخص |
| باغ شاهزاده | ماهان | کرمان | باغآرایی پلکانی و آبشارهای متوالی |
| باغ دولتآباد | یزد | یزد | ارتباط باغ، آب و بادگیر |
| باغ چهل ستون | اصفهان | اصفهان | ایوان بیستستونی و انعکاس ستونها در حوض مقابل کاخ |
| باغ عباسآباد | بهشهر | مازندران | قرارگیری در بستر جنگلی و سازههای تاریخی مرتبط با مدیریت آب |
| باغ اکبریه | بیرجند | خرسان جنوبی | ترکیب عمارتهای حکومتی با فضای سبز و کاربری موزهای |
| باغ پهلوانپور | مهریز | یزد | جریان آب قنات حسنآباد مشیر در میان باغ و درختان چنار |
| باغ جهاننما | شیراز | فارس | هندسه منظم مسیرها و ارتباط آنها با کوشک هشتضلعی مرکزی |
| باغ دلگشا | شیراز | فارس | درختان نارنج، عمارت سهطبقه و شکوفههای بهارنارنج در فصل بهار |
| باغ نارنجستان قوام | شیراز | فارس | هماهنگی فضای باغ با عمارت قاجاری و تزئینات هفت هنر ایرانی |
| باغ عفیفآباد | شیراز | فارس | هماهنگی فضای باغ با عمارت قاجاری و تزئینات هفت هنر ایرانی |
| باغ فتحآباد | اختیارآباد | کرمان | حوض محوری و انعکاس تصویر عمارت در آب |
| باغ گلشن | طبس | خراسان جنوبی | طراحی شطرنجی، جریان دائمی آب و رشد همزمان درختان چنار و نخل |
باغ ایرانی چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
باغ ایرانی یا باغ پارسی، الگویی از طراحی باغ است که اساس آن روی نظم هندسی، حضور آب و درختان و ساخت بناهایی مانند کوشک یا همان قصر خودمان، سوار شده است. خاستگاه این باغها فلات ایران و مناطقی هستند که از فرهنگ ایرانی تاثیر گرفتهاند و آینهای از هماهنگی میان معماری، طبیعت و نیازهای انسان به شمار میروند. در طراحی باغ ایرانی، آب نقش اصلی را بازی میکند و معمولا از طریق جویها در بخشهای مختلف باغ جاری میشود. دیوارهای بلند، بین فضای باغ و محیط بیرون جدایی میاندازند و عمارت تابستانی و استخر هم از دیگر اجزای شاخص این باغها هستند. در بعضی باغها، آب در چهار مسیر جریان دارد و ساختار چهارباغ را میسازد؛ الگویی که با معماری قناتها نقطه اشتراک دارد و باعث میشود بسیاری از باغهای ایرانی، بهویژه در مناطق کویری مثل طبس، یزد، گناباد و بیرجند، در مسیر خروجی قناتها شکل بگیرند. ریشههای این شیوه از باغسازی را میتوانید در باغ پاسارگاد جستجو کنید؛ باغی که طراحی هندسی آن متعلق به دوران کوروش بزرگ است. این سنت در دوره ساسانی، با شکلگیری باغها در کنار کاخها و معابد ادامه پیدا کرد و در دوره اسلامی هم گسترش یافت.
معرفی باغهای معروف ایرانی
فهرست باغ های ایرانی را در ادامه این بخش به تفکیک در اختیارتان گذاشتهایم. اول باب آشنایی را با معرفی نام هر کدام باز کرده و سپس سراغ جزئیات بیشتر درباره هر کدام رفتهایم. اینکه معماری باغ های ایرانی چگونه است و با رفتن به هر کدام باید خودتان را برای چه تجربهای آماده کنید، چه جذابیتهایی انتظار شما را میکشد و هزاران مطلب نقدی و غیرنقدی دیگر را در ادامه میخوانید.
باغ فین کاشان
وقتی صحبت از باغ های ایرانی میشود، باغ فین کاشان قطعا یکی از اولین گزینههاییست که سراغش میرویم؛ مجموعهای که زیبایی آن را میتوانید در جریان آب میان جویها و حوضها، لابهلای شاخ و برگهای درختان کهنسال و در جزئیات عمارتهای تاریخیاش ببینید. این باغ در کنار معماری چشمنواز، به خاطر ماجرای قتل امیرکبیر در حمام فین هم معروف است و همین پیشینه تاریخی، بازدید از آن را جذابتر میکند. در باغ دو حمام صفوی و سلطنتی وجود دارد که حمام صفوی محل قتل امیرکبیر است. از دیگر بناهای مهمی که در این مجموعه میبینید، کوشک قاجاری یا شترگلوی فتحعلیشاهیست. این عمارت چهارطاقی، اتاق شاهنشینی با حوضخانهای دارد که آب از سه طرف آن جاری میشود. شیشههای رنگی اتاق شاهنشین هم از جزئیات هنرمندانه این معماریست که انعکاس نور در آن، سفرهای رنگین کمانی از رنگها را درون اتاق پهن میکند. اگر در بین جاهای دیدنی کاشان به دنبال نمونه شاخص هستید، باغ فین را از دست ندهید.
قیمت بلیط: ۳۰ هزار تومان
ساعت بازدید: هر روز از ۹ صبح تا ۱۶
شماره تماس: ۰۳۱۵۵۳۰۲۰۱۰
لوکیشن باغ فین کاشان روی نقشه
باغ ارم شیراز
میگویند شیراز به خاطر آفتاب جنگش ناز است؛ اما بدون شک بخشی از ناز بودنش به خاطر باغ های شیراز است. باغ ارم یکی از مشهورترین باغها در سراسر ایران است که با تنوع گیاهی چشمگیر، سروهای بلند و عمارت قاجاری باشکوهش، جزو ۹ باغ ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو هم هست. در تاریخ که ورق بزنید، رد پای نخستین روزهای پیدایش این باغ را در دوره سلجوقی و آل اینجو پیدا میکنید؛ همچنین باغ ارم در دوره زندیه به دستور کریمخان زند مرمت و آبادتر شد. بعدها، در دوره قاجار و همزمان با حضور سران ایل قشقایی، عمارتی در باغ ساخته شد که بنای فعلی آن در زمان ناصرالدینشاه شکل گرفت. عمارت اصلی باغ سه طبقه دارد و در ایوان مرکزیاش که دو طبقه است میتوانید تزئینات کاشیکاریهای هلالی و نقشهایی از شخصیتهای تاریخی، ادبی و اسطورهای را بینید. در اطراف عمارت درختان مرکبات وجود دارند؛ همچنین میتوانید در حاشیه خیابانی طولانی با ردیف سروهای سروناز و گلستان رز قدم بزنید و از تماشای چشمانداز دلنشین آن لذت ببرید. یکی از شاخصترین جاهای دیدنی شیراز همین باغ ارم است.
قیمت بلیط: حدود ۸۰ هزار تومان
ساعت بازدید: ۸ صبح تا ۶:۳۰ شب
شماره تماس: ۰۷۱۳۲۲۷۲۵۳۸
لوکیشن باغ ارم شیراز روی نقشه
باغ شاهزاده ماهان کرمان
باغ شازده کرمان یا شاهزاده ماهان در دل اقلیم خشک کرمان فضایی سرسبز و باطراوت پدید آورده، و همین تناقض جذاب، پای گردشگران زیادی را به این باغ باز کرده است. این باغ قاجاری در زمان حکومت محمدحسنخان، حاکم وقت کرمان، ساخته شد و در دوره عبدالحمیدمیرزا ناصرالدوله، عمارتها و بخشهای مختلف آن تکمیل و به شکل امروزیاش نزدیک شد. باغ شازده ماهان به دلیل طراحی پلکانی و استفاده هوشمندانه از شیب زمین، نمونهای هنرمندانه و شاخص از باغسازی ایرانیست که میتوانیم با افتخار آن را به رخ جهانیان بکشیم. زمین باغ به صورت طبقهطبقه طراحی شده و آب در مسیرهای پلکانی، سرسرهوار از بین حوضها و جویها عبور میکند. این ترکیب آب و اختلاف سطح، در کنار درختان و فضای سبز، منظرهای متفاوت در میان محیط کویری اطراف ساخته است. سردر ورودی، عمارت اصلی، حمام و شبکه آبرسانی از بخشهای مهم باغ هستند که در حصاری بلند قرار گرفتهاند. باغ شاهزاده ماهان در فهرست میراث جهانی یونسکو هم ثبت شده است. رستوران، مهمانسرا و غرفههای صنایعدستی هم از امکاناتیست که این باغ هنگام بازدید در اختیارتان میگذارد.
قیمت بلیط: حدود ۲۵ هزار تومان
ساعت بازدید: هر روز از ۸ صبح تا ۲۲
شماره تماس: ۰۳۴۳۳۷۷۲۱۰۳
لوکیشن باغ شاهزاده ماهان روی نقشه
باغ دولتآباد یزد
باغ دولتآباد نمونهای دیدنی از پیوند بین آب، معماری و سازگاری با اقلیم گرم و خشک یزد است. محمدتقی خان مشهور به خان بزرگ و از بزرگان خاندان خوانین یزد در سال ۱۱۶۰ کمر به ساخت این باغ بست. او ابتدا قنات دولتآباد را حفر کرد و سپس با استفاده از آب آن، باغی سرسبز و باصفا در دل کویر ساخت؛ قناتی که از ارتفاعات مهریز سرچشمه میگیرد و پس از آبیاری زمینهای کشاورزی و به حرکت درآوردن آسیابهای آبی، به باغ دولتآباد میرسد. مهمترین بنای باغ، عمارت هشتی یا عمارت بادگیر است. این عمارت یک بادگیر هشتضلعی با ارتفاع حدودا ۳۳ متری دارد، که بلندترین بادگیر خشتی جهان است. هنگامی که وارد فضای داخلی این عمارت شوید، هوای خنک و مطبوع آن ریههایتان را تازه میکند؛ علت این خنکی حضور همین بادگیر است. این سازه باد را از هشت جهت دریافت و آن را به سمت فضای داخلی عمارت هدایت میفرستد؛ در نتیجه هوا را خنک میکند. البته حوضها و فوارههای باغ هم در کنار جریان هوا، در ایجاد فضای مطبوع آن نقش دارند. در باغ دولتآباد بناهای دیگری مانند عمارت بهشت آیین، تالار آینه، عمارت طنبی، عمارت سردر و برج دیدهبانی را هم میتوانید ببینید. شیشههای رنگی، معماری اصیل ایرانی و نورپردازی عمارتها در شب، از جزئیاتی هستند که بازدیدتان از این مجموعه را به تجربهای خاطرهانگیز تبدیل میکنند. باغ دولتآباد یزد از نمونههای معروف جاهای دیدنی یزد را فراموش نکنید.
قیمت بلیط: ۵۰ هزار تومان
ساعت بازدید: هر روز از ۷ صبح تا ۲۳
شماره تماس: ۰۳۵۳۶۲۲۳۱۱۷ الی ۱۸
لوکیشن باغ دولتآباد یزد روی نقشه
باغ چهلستون اصفهان
باغ چهلستون اصفهان تندیسی شاخص از باغهای سلطنتی دوره صفویست که در آن، فضای سبز و معماری کاخ در کنار هم مجموعهای هماهنگ و خوشریتم ساختهاند. ساخت این باغ به دستور شاه عباس اول آغاز شد و عمارت کلاه فرنگی در مرکز آن قرار گرفت. در دوره شاه عباس دوم، کاخ گسترش پیدا کرد و تالارها، ایوانها و تزئینات بیشتری به آن اضافه شد. چهلستون با حدود ۶۷ هزار مترمربع مساحت، یکی از سه کاخ مهمیست که از دوره صفوی در اصفهان باقی مانده است. معروفترین ویژگی این مجموعه که هنگام بازدید از چشمتان پنهان نمیماند، ایوان بیستستونی کاخ است. انعکاس ستونهای چوبی ایوان در حوض بزرگ روبهرو، تصویری از چهل ستون ایجاد میکند و نام باغ هم از همین ویژگی الهام گرفته شده است. در کنار حوض، درختان و گلهای باغ را میبینید که مانند کندن نقش روی چوب، فضای کاخ را از محیط اطرافش جدا میکنند. داخل عمارت هم با نقاشیهای دیواری، آینهکاری و گچبری تزئین شده است. از بین جاهای دیدنی اصفهان، کاخ چهلستون هم حتما ببینید ارزش یکبار دیدن را حتما دارد.
قیمت بلیط: ۳۰ هزار تومان
ساعت بازدید: هر روز از ۹ صبح تا ۱۸:۳۰
شماره تماس: ۰۳۱۳۲۲۲۰۱۸۱
لوکیشن باغ چهلستون اصفهان روی نقشه
باغ عباسآباد بهشهر
در میان فهرستی که تا اینجا معرفی کردیم، یکی از متفاوتترین باغ های مشهور ایرانی قطعا باغ عباسآباد بهشهر است؛ مجموعهای تاریخی که به جای اقلیم کویری، در دامنه جنگلی کوههای البرز شکل گرفته است. این باغ به دستور شاه عباس اول صفوی ساخته شد تا پادشاه و خانوادهاش به عنوان تفرجگاه و خلوتگاه سلطنتی از آن استفاده کنند. قرارگیری باغ در عمق جنگلهای انبوه، منظرهای منحصربهفرد و تماشایی در مقایسه با دیگر باغ های تاریخی ایران به وجود آورده است. معماری باغ عباس آباد پلکانیست و استفاده از آب در بخشهای مختلف آن هوشمندانه است. سد و مخزن آب، برجهای آجری فشارشکن، محوطه گلباغ برای توزیع آب و عمارت میانی دریاچه، از سازههایی هستند که میتوانید هنگام بازدید آنها را تماشا کرده و نقش پررنگ آب در شکلگیری این باغ را بیشتر و بهتر درک کنید. حمام، آسیاب و مسیرهای سنگفرش هم بخشهای دیگری از مجموعه تاریخی عباسآباد هستند که نباید در بین جاهای دیدنی بهشهر از قلم بازدید بیاندازید.
ساعت بازدید: ۲۴ ساعته
لوکیشن باغ عباسآباد بهشهر روی نقشه
باغ اکبریه بیرجند
باغ اکبریه بیرجند از باغ های قدیمی ایران در شرق است که در آن، عمارتهای حکومتی و فضای سبز باغ در کنار هم ترکیب جالبی از ابهت درباری و لطافت طبیعی را ساختهاند. شکلگیری این مجموعه به اواخر دوره زندیه و تکمیلش هم به دوره قاجار برمیگردد. باغ اکبریه در گذشته مهمترین مرکز حکومتی بیرجند و محل استقرار چند تن از حاکمان خاندان علم، از جمله حشمتالملک و شوکتالملک بود. عمارت اصلی در ضلع جنوبی باغ قرار دارد و از سه بخش با دورههای ساخت متفاوت تشکیل شده است. قدیمیترین بخش آن، عمارت حشمتالملک است و بخش مرکزی هم با فضاهایی مانند شاهنشین، حوضخانه، گنبد کلاه فرنگی و تالار آینه، از قسمتهای کلیدی مجموعه هستند که میتوانید ببینید. باغ همچنین مسجد، استخر، اصطبل و انبار هم دارد که برای بازدید کنجکاوتان میکنند. اکبریه سال ۷۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و در سال ۹۰ هم به عنوان یکی از باغهای ایرانی نامش در فهرست میراث جهانی یونسکو وارد شد. امروزه بخشهایی از این مجموعه به موزههای باستانشناسی، مردمشناسی، عروسک و مشاهیر تبدیل شده است. یکی از پربازدیدترین جاهای دیدنی بیرجند، همین باغ جهانی اکبریه است.
قیمت بلیط: رایگان
ساعت بازدید: شنبه تا پنج شنبه از ۷:۳۰ صبح تا ۱۴:۳۰
شماره تماس: ۰۵۶۳۲۴۴۷۴۷۱
لوکیشن باغ اکبریه بیرجند روی نقشه
باغ پهلوانپور مهریز
هویت و سرسبزی باغ پهلوانپور مهریز در دستان جریان دائمی آب است. این باغ در اواخر دوره قاجار به مالکیت علی پهلوانپور، تاجر و پهلوان مهریزی، درآمد و نام خودش را هم از او گرفته است. پهلوانپور باغیست به وسعت حدود پنج هکتار که درختان بلند چنار و جویهای پرآب، ویژگیهای اصلی و شناسنامه معماری آن هستند. آب باغ از قنات جهانی حسن آباد مشیر تامین میشود؛ قناتی که از میان مجموعه عبور کرده و طراوت فضای باغ را بیشتر میکند. وقتی در فضای سبز باغ قدم بزنید میتوانید در کنار چنارها، درختان انار، خرمالو و بادام را هم ببینید؛ که بخش بزرگی از حضورشان را در مدیون جریان آب قناتی هستند. معماری باغ ترکیبی از الگوی کوشکی و حیاط مرکزی است. شربتخانه یا عمارت اصلی با تالار، حوضخانه و گوشوارهها در کنار بخشهایی مانند زمستانخانه، برج گلین، اصطبل و کارگاههای قالیبافی و ریسندگی، ساختار اصلی این مجموعه هستند. در بین جاهای دیدنی مهریز، باغ پهلوانپور به عنوان یکی از زیباترین باغهای ایرانی، فراموش نشود.
قیمت بلیط: مشخص نیست.
ساعت بازدید: هر روز از ۸ صبح تا ۱۸
شماره تماس: شماره موبایل مورد تأیید نیست.
لوکیشن باغ پهلوانپور مهریز روی نقشه
باغ جهاننما شیراز
نام دیگری که به عنوان یکی از باغ های اصیل ایرانی جایش در این مطلب خالیست، باغ جهاننما شیراز است. ریشههای شکلگیری این باغ به دوره آل مظفر و آل اینجو میرسد. باغ جهاننما در دوره صفوی رونق داشت، اما بعد از پایان حکومت افشاریه و در جریان ناآرامیهای داخلی آسیب دید. کریمخان زند دستور داد آن را مرمت کنند و عمارت هشتضلعی میانی باغ را هم در همین دوره ساختند. جهاننما در دوره قاجار دوباره به یکی از باغهای مهم شیراز تبدیل شد و برای پذیرایی از مهمانان حکومتی از آن استفاده میکردند. ویژگی برجسته باغ، نظم هندسی مسیرها و ارتباطشان با کوشک مرکزیست. دو خیابان اصلی، باغ را به بخشهای مختلف تقسیم میکنند و سه دروازه هم روی محورهای اصلی، دسترسی شما را به عمارت میانی را فراهم میکنند. پوشش گیاهی باغ شامل درختان سرو، کاج، نارنج و شمشاد در کنار گلهای فصلیست. کوشک یا قصر هشتضلعی باغ با نمای آجری ساخته شده و چهار شاهنشین در گوشههای آن قرار دارد. شاهنشین اصلی با سقف بلند، مقرنسکاری گچی و حوض هشتگوش مرمرین، از جذابترین بخشهای عمارت برای بازدید است. باغ جهاننما در سال ۵۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و امروزه علاوه بر جذابیت توریستی، برای برگزاری نمایشگاه هم از آن کمک میگیرند.
قیمت بلیط: ۲۱ هزار تومان، بلیط کوشک داخل باغ ۳۰ هزار تومان
ساعت بازدید: ۷:۳۰ صبح تا ۸:۳۰ شب
شماره تماس: ۰۷۱۳۲۲۷۵۸۷۵
لوکیشن باغ جهان نما شیراز روی نقشه
باغ دلگشا شیراز
بعد از تازهکردن دیدار با حضرت سعدی در سعدیه شیراز، میتوانید سری هم به باغ دلگشا بزنید که در همان نزدیکی قرار دارد. دلگشا یکی از باغهای تاریخی شیراز است که قدمتش به دوره ساسانی میرسد. این باغ در دوره سلجوقیان و آل اینجو هم آباد و سرسبز بود؛ طوری که روایت شده تیمور گورکانی پس از دیدن آن، یک دل نه صد دل عاشقش شد و باغی با همین نام و الگو در سمرقند ساخت. دلگشا در دوره زندیه مرمت شد و در عهد قاجار هم بناهایی به آن اضافه کردند. یکی از جلوههای اصلی باغ، درختان نارنج آن است که در فصل بهار، فضای باغ را از عطر شکوفههای بهارنارنج پر میکنند؛ به همین دلیل، بهار یکی از بهترین زمانها برای بازدید از باغ دلگشاست. عمارت سه طبقه باغ هم در میان فضای سبز قرار دارد و از اولین عمارتهای کلاه فرنگی ثبتشده در ایران است. این عمارت از ایوانی دو ستونه، تالار و چهار شاهنشین ساخته شده و حین بازدید از آن زیبایی آینهکاری، نقاشیهای رنگروغن، سقفهای چوبی و گچبریهایی منقوش از نگاهتان دور نمیماند؛ همچنین اگر کمی چشم ریز کرده و دقت به خرج دهید میتوانید اشعاری از شوریده با خط نستعلیق را هم در حاشیه سقف ایوان عمارت ببینید.
قیمت بلیط: گردشگران داخلی ۲۱۰۰۰ تومان، بلیط موزه باغ دلگشا هم ۲۰ هزار تومان و برای گردشگران خارجی ۱۰۰ هزار تومان
ساعت بازدید: نیمه اول سال از ۸ صبح تا ۱۱ شب و نیمه دوم سال از ۸ صبح تا ۱۰ شب
لوکیشن باغ دلگشا شیراز روی نقشه
باغ نارنجستان قوام شیراز
باغ نارنجستان قوام شیراز، یادگاری از دوره قاجار است که هارمونی بین معماری عمارت و تزئینات ظریفش با فضای سبز باغ، مثلث برمودای زیبایی آن که توجه هر انسانی را در خودش غرق میکند. این مجموعه به دستور علیمحمدخان قوام ساخته شد و در گذشته محلی برای انجام امور حکومتی، دیدار با سفیران خارجی و برگزاری نشستهای سیاسی بود؛ چیزی شبیه ساختمان وزارت امور خارجه فعلی. نام نارنجستان هم از درختان نارنجی گرفته شده که در محوطه باغ کاشته شده و حین بازدید آنها را میببینید. در طراحی باغ، نظم و تقارن نقش اصلی را ایفا میکند. مسیرهای باغ با ردیف درختان نارنج و نخل پوشیده شده که وقتی در آن قدم میگذارید، نگاهتان را به سمت عمارت اصلی در انتهای محوطه هدایت میکتند. در حوض بزرگ روبهروی عمارت هم میتوانید انعکاس تصویر بنا در آب را ببینید. عمارت اصلی باغ با ایوانی دو ستونه، تالار آینه و اتاقهایی با چیدمان منظم، یکی از برجستهترین بناهای قاجاری شیراز است. گچبری، آینهکاری، نقاشیهای سنتی، کاشیکاری، حجاری، معرق و منبتکاری، هفت هنر ایرانی هستند که محصول هر یک را میتوانید در تزئین بخشهای مختلف مجموعه ببینید.
قیمت بلیط: ۵۰ هزار تومان
ساعت بازدید: ۸ صبح تا ۷ شب
شماره تماس: ۰۷۱۳۲۲۲۴۳۸۱
لوکیشن باغ نارنجستان قوام روی نقشه
باغ عفیفآباد شیراز
باغ عفیفآباد یا گلشن، مجموعهای تاریخی در یکی از محلههای قدیمی و اعیاننشین شیراز است که پیشینهاش به دوره صفوی میرسد. در دوره قاجار میرزا علی محمدخان قوام الملک شیرازی (قوم الملک دوم) باغ را خرید و آن را بازسازی کرد؛ به این ترتیب که برای تامین آب مورد نیاز آن هم دو قنات در نظر گرفتند. بعدها باغ به عفیفه خانم، خواهرزاده بانی آن، رسید و نام عفیفآباد هم از همینجا ریشه میگیرد. ترکیب فضای باغ با عمارت و محوطه گلکاریشده، تصویر کاملی از باغآرایی ایرانی در دورههای گذشته را به نمایش میگذارد. بعد از اینکه وارثان، این مجموعه را به فرح پهلوی هدیه دادند، باغ عفیف سرانجام در دوره پهلوی طی یک مزایده به ارتش واگذار شد و در سال ۷۰ هم به موزه تغییر کاربری داد. باغ عفیفآباد در حال حاضر میزبان موزه نظامی شماره دو کشور است و بازدید از آن فرصتی در اختیارتان میگذارد تا در کنار قدمزدن در فضای تاریخی باغ، با بخشی از آثار و تجهیزات نظامی هم آشنا شوید.
قیمت بلیط: ورودی باغ ۸۰ هزار تومان و ورودی موزه داخل باغ ۷۰ هزار تومان
ساعت بازدید: هر روز از ۹ صبح تا ۲۰
شماره تماس: ۰۷۱۳۶۲۶۷۳۴۳
لوکیشن باغ عفیف آباد شیراز روی نقشه
باغ فتحآباد کرمان
باغ فتحآباد کرمان که با نام عمارت بیگلربیگی هم آن را میشناسند، از باغهای قدیمی دوره قاجار است که در روستای اختیارآباد، حدود ۲۵ کیلومتری کرمان قرار دارد. ساخت این مجموعه در دوره محمدشاه قاجار و به دستور فضلعلیخان بیگلربیگی، حاکم وقت کرمان، آغاز شد و حدود پنج سال طول کشید. بعدها، سازندگان باغ شاهزاده ماهان برای ساخت باغ نامبرده، این باغ را سر لوحه و الگوی معماری خود قرار دادند. زیباترین جلوه فتحآباد، حوض کشیدهایست که در محور اصلی باغ قرار دارد و میتوانید انعکاس تصویر عمارت شمالی را در آب آن ببینید؛ این ترکیب در کنار فضای سبز، خصوصا در شب و با روشنشدن نورپردازی بناها، چشماندازای خیرهکننده به وجود میآورد. عمارت اصلی دو طبقه بوده و تزئینات آن شامل طاقنماها، اتاقهای سهدری و پنجدری و گچبریهای ظریف است. در بخشهای دیگر باغ هم عمارت چهارفصل با گنبد مرکزی و ایوانهای ستوندار، اتاق نقاشی و موزهای درباره حاکمان قبلی کرمان را میبینید. در بخشی از محوطه هم گیاهان دارویی کشت شده است. بعد از مرمت مجموعه، امکاناتی مانند چایخانه، شربتخانه و غرفههای صنایعدستی هم آن اضافه شده تا بعد از بازدید، باغ را با دست خالی و دهان خشک ترک نکنید. در نیمه دوم سال، جاهای دیدنی کرمان را باید دید که باغ فتحآباد قطعا یکی از آنهاست.
قیمت بلیط: حدود ۳۰ هزار تومان
ساعت بازدید: هر روز از ۹ صبح تا ۱۱ شب
لوکیشن باغ فتح آباد کرمان روی نقشه
باغ گلشن طبس
باغ گلشن طبس آخرین نامیست که به عنوان معروفترین باغ های ایران معرفی میکنیم. باغی تاریخی که در منطقهای با آبوهوای گرم و خشک قرار گرفته، اما با درختان و گیاهان متنوعی که در خود جای داده غافلگیرتان میکند. قدمت این باغ به دوره افشاریه و زندیه برمیگردد و به دست میرحسنخان، سومین حاکم سلسله خوانین، ساخته شده است. باغ گلشن در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و یکی از مهمترین واحـه های ایران است. در مرکز باغ عمارتی دوطبقه با زیرزمین قرار دارد. طراحی محوطه بیرونی هم بر پایه نظم هندسی و الگوی شطرنجی شکل گرفته است. دو خیابان اصلی متقاطع، محوطه را به چهار بخش بزرگ تقسیم میکنند و هر بخش هم به کرتهای (زمینی که در آن سبزی میکارند) کوچکتر تقسیم شده است. این تقسیمبندی در کنار جریان پیوسته آب باعث شده شرایط برای رشد گونههای گیاهی متفاوت در باغ فراهم باشد؛ تا جایی که وقتی چنارهای سازگار با مناطق سردسیر را در کنار نخلهای گرمسیری دیدید، نباید تعجب کنید.
قیمت بلیط: رایگان
ساعت بازدید: شبانهروزی
باغهای ایرانی ثبت شده در یونسکو
در سال ۲۰۱۱، ۹ باغ تاریخی ایران در قالب پرونده زنجیرهای «باغ ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدند. این باغها در مناطق مختلف کشور پراکندهاند و هرکدام تصویر بینقص و زیبایی از شیوه باغسازی ایرانی و سازگاری آنها با شرایط اقلیمی و جغرافیایی منطقه خود هستند. در فهرست زیر باغ های ایرانی ثبت شده در یونسکو و موقعیت مکانی هر کدام را میخوانید:
- باغ شاهی پاسارگاد: پاسارگاد، استان فارس
- باغ ارم: شیراز، استان فارس
- باغ چهلستون: اصفهان، استان اصفهان
- باغ فین: کاشان، استان اصفهان
- باغ عباسآباد: بهشهر، استان مازندران
- باغ شاهزاده ماهان: ماهان، استان کرمان
- باغ دولتآباد: یزد، استان یزد
- باغ پهلوانپور: مهریز، استان یزد
- باغ اکبریه: بیرجند، خراسان جنوبی
کدام باغ ایرانی برای سفر شما مناسبتر است؟
از آنجایی که هر گردی گردو نیست، تجربه بازدید از باغهای سنتی ایران هم قرار نیست باهم یکسان باشد. نوع علاقه یا برنامهای که برای سفرتان دارید، در تعیین اینکه کدام باغ ایرانی برای بازدید شما مناسبتر است، تاثیر مستقیم میگذارد. در جدول زیر سعی کردیم با ذکر متداولترین علاقهها و برنامههای سفر، باغهایی را به شما معرفی کنیم که نتوانید رد کنید.
| علاقه یا برنامه سفر | باغهای پیشنهادی | دلیل پیشنهاد |
| تماشای معماری و تزئینات عمارتها | باغ چهلستون اصفهان، نارنجستان قوام و باغ عفیفآباد شیراز | این باغها علاوه بر فضای سبز، عمارتهایی با معماری و تزئینات برجسته دارند. در آنها میتوانید جزئیاتی مانند آینهکاری، گچبری، نقاشی و کاشیکاری را از نزدیک ببینید. |
| شناخت هندسه و ساختار باغ ایرانی | باغ شاهزاده ماهان، باغ فین کاشان و باغ جهاننما شیراز | محوربندی منظم، مسیرهای عبور آب، تقسیمبندی محوطه و جایگاه عمارت در ساختار باغ، از ویژگیهایی هستند که در این مجموعهها بهخوبی میبینید. |
| آشنایی با تاریخ و رویدادهای گذشته | باغ فین کاشان، باغ چهلستون اصفهان و باغ اکبریه بیرجند | این باغها با رویدادهای تاریخی، زندگی حاکمان و کارکردهای حکومتی پیوند دارند و بازدید از آنها فرصتی برای آشنایی با بخشی از تاریخ ایران است. |
| باغگردی در سفر به شمال | باغ عباسآباد بهشهر | این مجموعه نمونهای متفاوت از باغ ایرانی در بستر جنگلهای شمال است. ترکیب پوشش جنگلی با سازههای تاریخی مرتبط با آب، فرصت تجربهای متفاوت از باغگردی را به شما میدهد. |
| دیدن باغ در اقلیم گرموخشک و کویری | باغ دولتآباد یزد، باغ پهلوانپور مهریز، باغ گلشن طبس و باغ اکبریه بیرجند | در این باغها میتوانید ببینید آب، سایه و انتخاب پوشش گیاهی چگونه به شکلگیری فضای سبز در مناطق گرم و خشک کمک کردهاند. |
| لذتبردن از پوشش گیاهی و حالوهوای فصلها | باغ ارم و باغ دلگشا شیراز | تنوع گیاهی باغ ارم و درختان نارنج باغ دلگشا، دو تجربه متفاوت از طبیعت باغهای شیراز هستند. بسته به فصلی که در آن سفر میکنید، جنس تجربه بازدیدتان از این باغها متفاوت و منحصربهفرد است. |
| عکاسی از ترکیب آب و معماری | باغ شاهزاده ماهان، باغ فتحآباد کرمان و باغ چهلستون اصفهان | حوضها و آبنماها در کنار عمارتها و محورهای اصلی باغ، قابهای جذابی برای عکاسی میسازند؛ مخصوصا زمانی که تصویر بناها روی سطح آب منعکس میشود. |
| دیدن چند باغ در سفر به شیراز | باغ ارم، جهاننما، دلگشا، نارنجستان قوام و عفیفآباد | با انتخاب شیراز میتوانید در یک مقصد شهری، چند باغ و باغعمارت با پیشینه، معماری و ویژگیهای متفاوت را ببینید و آنها را با یکدیگر مقایسه کنید. |
| باغگردی در سفر به یزد و مهریز | باغ دولتآباد و باغ پهلوانپور | این دو باغ، نمونههایی متفاوت از پیوند آب، معماری و پوشش گیاهی در اقلیم خشک هستند و میتوانند بخشی از یک برنامه سفر منطقهای باشند. |
| باغگردی در سفر به کرمان و ماهان | باغ فتحآباد و باغ شاهزاده ماهان | در این دو مجموعه میتوانید دو شیوه متفاوت باغآرایی را ببینید؛ از محور آب و انعکاس عمارت در باغ فتحآباد تا طراحی پلکانی و بهرهگیری از شیب زمین در باغ شاهزاده ماهان. |
بهترین زمان بازدید از باغهای ایرانی
فصل بازدید از باغهای ایرانی هم میتواند روی تجربه سفر شما تاثیر زیادی بگذارد. میتوانید شکوفههای بهاری را تماشا کنید و از سرسبزی درختان لذت ببرید، یا در هوای خنک پاییزی قدم بزنید و از طبیعت رنگارنگش عکس بگیرید؛ انتخابش با شماست. البته در نظر داشته باشید که شرایط آبوهوایی شهرهای مختلف یکسان نیست و بهترین زمان سفر به هر باغ، با توجه به اقلیم مقصد متفاوت است. در جدول زیر، زمان پیشنهادی بازدید از باغهایی که در این مطلب معرفی کردیم را به تفکیک شهر میبینید.
| مقصد | باغهای معرفیشده | زمان پیشنهادی بازدید | دلیل پیشنهاد |
| شیراز | ارم، جهاننما، دلگشا، نارنجستان قوام و عفیفآباد | بهار، بهویژه فروردین و اردیبهشت | هوای معمولا معتدل و فضای سرسبز باغها، شرایط مناسبی برای گشتوگذار فراهم میکند. در این فصل میتوانید شکوفههای نارنج را هم در باغ دلگشا ببینید؛ البته زمان دقیق شکوفهدهی به شرایط آبوهوایی هر سال بستگی دارد. |
| کرمان و ماهان | فتحآباد و شاهزاده ماهان | بهار و اوایل پاییز | در این فصلها از سرمای زمستان و گرمای شدید تابستان فاصله میگیرید و فرصت مناسبتری برای قدمزدن در محوطه باغ دارید. شبها، بهویژه در ماهان، ممکن است خنک باشد. |
| یزد و مهریز | دولتآباد و پهلوانپور | بهار و پاییز | دمای ملایمتر این دو فصل، بازدید و پیادهروی در فضای باز را راحتتر میکند. همچنین میتوانید تفاوت حالوهوای باغها را در دو فصل مختلف ببینید. |
| کاشان | فین | بهار و اوایل پاییز | هوای مناسبتر برای بازدید از فضای باز، در مقایسه با گرمای تابستان
در این زمانها هوای مناسبتری برای گشتوگذار در محوطه باغ و تماشای جریان آب و معماری آن وجود دارد و از گرمای تابستان خبری نیست. |
| اصفهان | چهلستون | بهار و اوایل پاییز | هوای معتدلتر، بازدید از باغ و کاخ را دلپذیرتر کرده و امکان ترکیب باغگردی با دیدن دیگر جاذبههای تاریخی اصفهان را فراهم میکند. |
| بهشهر | عباسآباد | بهار و اوایل پاییز، با بررسی پیشبینی هوا | بهار با رویش تازه گیاهان و پاییز با تغییر رنگ پوشش جنگلی، دو چهره متفاوت از باغ را نشان میدهند. البته به دلیل قرارگیری مجموعه در بستر جنگلی، احتمال بارندگی و لغزندگی مسیرها را در برنامهریزی در نظر بگیرید. |
| بیرجند | اکبریه | بهار و اوایل پاییز | این فصلها از سرمای زمستان و گرمای تابستان فاصله دارند و برای بازدید از فضای باز باغ و عمارت شرایط مناسبتری فراهم میکنند. |
| طبس | گلشن | پاییز و اواخر زمستان تا اوایل بهار | در ماههای خنکتر سال، دمای هوا برای قدمزدن در باغ و تماشای درختان و فضای سبز آن مناسبتر است؛ در مقابل، گرمای ماههای تابستان میتواند بازدید را طاقتفرسا و سخت کند. |
صبحت پایانی
شاید بتوانیم ارزش باغهای ایرانی را بیشتر از هر چیز در تفاوتی تعریف کنیم که میان جغرافیای آنها وجود دارد؛ یکی در دل کویر، با جریان قنات و بادگیری بلند به زندگی خودش ادامه میدهد و دیگری در میان جنگلهای شمال، با سد و مخزن و سازههای آبی شکل گرفته است. در بعضی، شکوه عمارتها و ظرافت تزئینات به چشم میآید و در بعضی دیگر، نظم مسیرها، بازی آب و گیاه و تناسبی که بین اجزا و طبیعت منطقه برقرار است. همین تفاوتهاست که باعث شده باغ های سنتی ایران، نمونههایی تکرارنشدنی از ترکیب هنر و دانش معماری ایرانی باشند. حالا اگر گذرتان به کاشان، شیراز، اصفهان، یزد یا کرمان افتاد، میتوانید در میان باغ های ایرانی فقط به تماشای یک فضای تاریخی بسنده نکنید؛ بلکه بخشی از داستان هر شهر و شیوه زندگی مردمانش را از نزدیک ببینید و بشنوید.
سوالات متداول
باغ ایرانی چه تفاوتی با باغ تاریخی دارد؟
باغ ایرانی از الگوی مشخصی در طراحی، مانند نظم هندسی، جریان آب و وجود کوشک پیروی میکند؛ اما باغ تاریخی به هر باغی با قدمت و ارزش تاریخی گفته میشود.
چه ویژگیهایی در معماری باغهای ایرانی دیده میشود؟
نظم هندسی، جویها و حوضهای آب، پوشش گیاهی، دیوارهای بلند و عمارت یا کوشک از ویژگیهای اصلی آنها هستند.
آیا باغکاخها هم میتوانند نمونهٔ باغ ایرانی باشند؟
بله؛ باغ چهلستون اصفهان نمونهای از ترکیب فضای سبز باغ با کاخ و معماری سلطنتی است.
بله؛ باغ چهلستون اصفهان نمونهای از ترکیب فضای سبز باغ با کاخ و معماری سلطنتی است.
بله؛ باغ چهلستون اصفهان نمونهای از ترکیب فضای سبز باغ با کاخ و معماری سلطنتی است.