آرامگاه پیر پالان‌ دوز مشهد؛ معرفی کامل، تاریخچه و راهنمای بازدید

آرامگاه پیر پالان دوز همان بنای تاریخی است که در سمت شمال شرقی حرم دیده‌اید. این بنای تاریخی به قدری معماری و ساختار زیبایی دارد که همه دوست دارند حداقل یکبار به آن سر بزنند و زیارت کنند. زیارتگاه پیر پالان دوز مربوط به یکی از عارفان و پیران سلسله ذهبیه متعلق است که در روستای کارده مشهد به دنیا آمد و خانقاهی برای خود در شهر مشهد ساخت. این عارف برای امرار معاش پالان‌دوزی می‌کرده و به همین دلیل به اسم معروف بوده است. از پیر پالاندوز یک قرآن با هفت سوره بر جای مانده که به خط ثلث نوشته شده است. در ادامه شما را بیشتر با این آرامگاه که یکی از معروف‌ترین اماکن مذهبی مشهد است آشنا خواهیم کرد. در ادامه با این مقاله از مجله گردشگری اقامت ۲۴ همراه باشید.

آرامگاه پیر پالان دوز کجاست؟

مقبره پیر پالان دوز جزو جاهای دیدنی مشهد نزدیک حرم است چون در ضلع شمال شرقی حرم امام رضا و در خیابان نواب صفوی است.

آدرس آرامگاه پیر پالان دوز: مشهد، خیابان نواب صفوی، انتهای نواب صفوی ۹، نزدیک حرم امام رضا

مسیر دسترسی به آرامگاه پیر پالان دوز

برای دسترسی به آرامگاه پیر پالاندوز، از سمت ورودی حرم در خیابان نواب صفوی، به سمت بازارچه بروید. بعد از چند دقیقه پیاده‌روی، تابلو مقبره شیخ محمد عارف را مشاهده خواهید کرد.

لوکیشن آرامگاه پیر پالاندوز روی نقشه

اطلاعات بازدید از مقبره پیر پالان دوز

برای زیارت از این آرامگاه اطلاع از شرایط بازدید بسیار مهم است:

• ساعات بازدید آرامگاه پیر پالان دوز: ۶ صبح تا ۷ شب
• هزینه ورودی: رایگان
• شماره تماس: ۰۵۱۳۲۰۰۲۰۰۰

بهترین زمان بازدید از آرامگاه پیر پالان دوز

بهترین زمان بازدید از آرامگاه هر ساعتی در روز بجز موقع نماز و اواسط ظهر بخاطر گرمای زیاد است. سیستم سرمایشی آرامگاه هم در حد پنکه سقفی و ایستاده است بنابراین انتظار خاصی نباید داشته باشید. بنابراین موقع گرمای ظهر به سمت زیارتگاه پیر پالاندوز نروید.

پیر پالان دوز کیست؟

شیخ محمد عارف عباسی از عرفا و پیران سلسله ذهبیه بود که در نیمه دوم قرن ۱۰ هجری قمری متولد شد. در برخی منابع گردشگری مدعی شده‌اند که او در روستای کارِند یا کارده متولد شده که  هیچ کدام پشتوانه تاریخی ندارند. بد نیست بدانید که ایشان با شیخ بهایی هم دوره بوده‌اند و در دوران صفوی زندگی می‌کردند.

از جمله هنرهای شیخ محمد عارف عباسی معروف به پیر پالان‌دوز می‌توان به عرفان، کیمیاگری و خطاطی نام برد به نحوی که ۷ سوره از قرآن به خط ثلث توسط ایشان نگارش شده و در دسترس است.

شیخ محمد عارف از نظر جایگاه اجتماعی و موقعیت، وضعیت بسیار خوبی داشته اما ترجیح داد که از طریق پالاندوزی امرار معاش کند. ایشان به ذکر تشکر، خدمت، طاعت، قناعت و ایثار بسیار معروف بودند و تلاش می‌کردند که در راه معرفت، عمر خود را سپری کنند به همین دلیل کرامات پیر پالان دوز بر سر زبان‌ها افتاد و حتی امروزه معتقدند حاجت هم می‌دهد.

پیر پالان دوز توسط شیخ کمال الدین حسین تبادکانی (تاج الدین خوارزمی) کسب معرفت کرد و مدارج کمال و معرفت را سپری نمود و در نهایت داماد وی شد. بعد از اینکه شیخ تاج الدین حسین تبادکانی فوت کردند، رهبران کذب و دروغ بسیار زیاد شدند و ایشان هم دست از هدایت طالبان برداشت و مشغول کفاشی شد. حتی تا یک سال هم به ایشان اصرار کردند تا کار ارشاد و هدایت مردم را دوباره شروع کند اما سرباز زد.

تا اینکه روایت است که روزی امام زمان (عج) به در مغازه ایشان رسیدند و ایشان متوجه شدند که خاطر امام غائب از ایشان مکدر شده است. با ترس و لرز راهی خانه شدند. در خواب دیدند که مأموران الهی او را نزد امام زمان برده و بر دیواری به چهار میخ کشیده‌اند و تنبیه می‌کنند. در همین حال امام رضا (ع) حاضر شدند و شفاعت ایشان را کردند تا از شکنجه رهایی پیدا کند.

بعد از این بود که تصمیم به هدایت و دستگیری از طالبان کردند. و البته در همین حین تا یک سال، بدحال بودند و در بستر مریضی و کسالت داشتند تا اینکه سرانجام شفا پیدا کردند. با اینکه شاگردان شیخ بسیار زیاد شدند اما نتوانست به مردی صاحب ثروت که شایستگی خلافت هم داشته باشد دست پیدا نکرد.

در نهایت پیش امام رضا (ع) رفتند و شکوه کردند و ایشان هم قول دادند که درخواستشان اجابت خواهد شد. دیری نگذشت که شیخ حاتم، خواهرزاده شیخ، به خدمت شیخ محمد عارف عباسی (پیر پالان دوز) رسیدند و ایشان هم شیخ حاتم را مناسب کسب معرفت و تربیت پیدا کردند و در آموزش او بسیار تلاش کردند.

علت شهرت پیر پالان دوز

وجود آرامگاه و زیارتگاه برای پیر پالان دوز نشان‌دهنده این است که این عارف خراسانی بین مردم شهرت و محبوبیت زیادی داشته که برای یادبود و گرامیداشت آن تصمیم به ساخت چنین بنایی گرفته‌اند. پس سؤال اینجاست که چرا در بین مردم محبوبیت و شهرت زیادی داشته است؟ دلایل آن طبق متون و اسناد تاریخی عبارتند از:

• از سالکان و عارفان برجسته خراسان در قرن ۱۰ بوده که بسیار متواضع، مردمی و اهل تزکیه نفس بوده‌اند
• نماد سادگی و تواضع بوده چون برخلاف موقعیت اجتماعی بالا تصمیم گرفت پالان حیوانات بارکش را بدوزد.
• در بین مردم مشهد بخاطر زهد و پرهیزکاری و سلوک عرفانی و نظری بسیار محبوب بود و اهل کرامت می‌دانستند و پاک سیرت بود.
• به دلیل همزمانی با شیخ بهایی، بین عارفان برجسته زمان خود هم بر سر زبان‌ها بود.

تاریخچه آرامگاه پیر پالان دوز

مقبره پیر پالان دوز که در حال حاضر مشاهده می‌کنیم، بنای اولیه آن در زمان شاه محمد خدابنده صفوی (پدر شاه عباس صفوی که فردی نابینا بوده) گذاشته شده است. معمار و سازنده اصلی آن قنبر علی بن خواجه حسین در سال ۹۸۵ قمری بوده است.

این زیارتگاه در طی سالیان اخیر چند بار بازسازی شده و بخش‌هایی شامل درگاه ورودی، رواق‌ها، فضاهای طرفین، صحن و فضای اصلی مقبره کاملا بازسازی و ترمیم شدند. در تصاویر قدیمی، این آرامگاه بسیار بزرگتر و زیباتر بوده است که در طی روزگار خیلی از بخش‌های آن از بین رفتند.

نمای بیرونی آرامگاه با طاق نماها، قاب، لچکی و کاشی‌کاری زیبا تزئین شده و از نقوش هندسی و ترنج در آن استفاده شده است.

بد نیست بدانید که زیارتگاه پیر پالان دوز، در تاریخ ۵ اردیبهشت سال ۱۳۵۶ شمسی، با شماره ثبت ۱۳۷۵ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت.

معماری آرامگاه پیر پالان دوز

مقبره پیر پالان دوز به شکل ۴ ضلعی همراه با گنبد بزرگ ساخته شده که جزئیات معماری دوران صفویه به وضوح در آن پیداست. اینا بنا در دوره شاه طهماسب صفوی ساخته شده که ترکیب ظرافت، سادگی، عرفان و شکوه هنر ایرانی است. کمتر آثاری از معماری صفویه در نزدیکی حرم امام رضا باقیمانده که آرامگاه پیر پالاندوز یکی از آنهاست.

سقف مقرنس‌کاری شده، کاشی‌کاری معرق با نقوش اسلیمی و گیاهی، طراحی ساده و زیبا و بکارگیری رنگ‌های گرم و فیروزه‌ای از مهم‌ترین ویژگی‌های معماری آرامگاه پیر پالاندوز است.

گنبد فیروزه‌ای دو پوسته با کاشی فیروزه‌ای و لاجوردی بدون اینکه تزئینات شلوغ داشته باشد نشان‌دهنده این است که در ساخت آن از عرفان، زهد و ساده‌زیستی این شیخ الهام گرفته‌اند.

ورودی آرامگاه پیر پالان‌دوز هم با طاق نماهای هلالی، قاب‌بندی آجری و کاشی‌کاری اسلیمی و در چوبی که نقش‌های مشبک دارد ساخته شده است. در ساخت این ورودی، از خانقاه‌های دوران صفوی الهام گرفته‌اند.

جاهای دیدنی نزدیک آرامگاه پیر پالان دوز

همجواری آرامگاه پیر پالان دوز با حرم امام رضا و سابقه تاریخی محبوب و شهرت بالای این شیخ در زمان خود باعث شده در بین زائران بسیار معروف باشد. اما بد نیست بدانید که کدام آثار تاریخی نزدیک آرامگاه پیر پالان دوز هستند و کدام یک از جاهای دیدنی مشهد را می‌توانید در نزدیکی آن پیدا کنید. در ادامه لیستی از این جاهای دیدنی را مشاهده می‌کنید:

• حرم امام رضا (ع)؛ ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر
• مسجد گوهرشاد؛ ۱۰ دقیقه پیاده‌روی
• موزه آستان قدس رضوی؛ ۱۰ دقیقه پیاده‎روی
• حمام مهدی قلی بیک؛ ۸ دقیقه پیاده‌روی
• مدرسه پریزاد مشهد؛ ۵ دقیقه پیاده‌روی
• خانه توکلی مشهد؛ ۸ دقیقه با ماشین
• خانه داروغه مشهد؛ ۱۰ دقیقه با ماشین
• آرامگاه نادرشاه افشار؛ ۱۰ دقیقه با ماشین
• خانه اردکانی مشهد؛ ۹ دقیقه با ماشین

رستوران های نزدیک آرامگاه پیر پالان دوز

بعد از زیارت و بازدید از جاهای دیدنی نزدیک به آرامگاه پیر پالان دوز نوبت به سرو غذا در یک رستوران باکیفیت و البته تا حد امکان قیمت مناسب می‌رسد. رستوران های مشهد بسیار متنوع هستند اما آن دسته از رستوران‌هایی که در نزدیکی آرامگاه پیر پالان دوز باشند و رضایت مراجعین قبلی را داشته باشند در لیست زیر آورده شده‌اند:

• رستوران مهستان (داخل محدود حرم)؛ ۸ دقیقه پیاده‌روی، انواع غذای ایرانی که غذاهای معروف آن چلوکباب کوبیده، زرشک پلو با مرغ و باقالی پلو با گوشت هستند.
• رستوران قصر الضیافه (شعبه داخل صحن جامع رضوی)؛ ۱۰ دقیقه پیاده‌روی، انواع غذای ایرانی و سنتی با غذاهای معروف دیزی، چلو کباب سلطانی، خوراک مرغ بریان شده و شیشلیک حرم همراه با محیط VIP
• رستوران پسران کریم شعبه خیام؛ ۱۰ دقیقه با ماشین؛ انواع غذاهای ایرانی ممتاز مثل چلو ماهیچه، شیشلیک و چلو کباب وزیری
• رستوران ارم؛ ۵ دقیقه پیاده‌روی، انواع غذای ایرانی که معروف‌ترین آنها جوجه کباب، خورشت قیمه و خورشت قرمه سبزی هستند
• فودکورت بازار رضا؛ ۵ دقیقه پیاده‌روی
• رستوران معین درجه شعبه احمدآباد؛ ۱۲ دقیقه با ماشین، انواع غذاهای فاخر و ایرانی ویژه مثل شیشلیک، چلو ماهیچه، کباب دنده و کباب بختیاری
• رستوران سنتی باباقدرت؛ ۱۰ دقیقه با ماشین؛ انواع غذاهای سنتی و محلی و مطبق مثل دیزی، کباب تابه‌ای، اشکنه و غذاهای محلی مشهد

مراکز خرید نزدیک آرامگاه پیر پالان دوز

بعد از زیارت و سرو غذا در یک رستوران عالی و قیمت مناسب نوبت به خرید می‌رسد. بعد از ظهر را می‌توانید به خرید سوغات مشهد یا هر چیز دیگری که مایل هستید اختصاص دهید. اگر به دنبال مراکز خرید مشهد در نزدیکی آرامگاه پیر پالان دوز و حرم امام رضا هستید لیست زیر به شما کمک زیادی خواهد کرد:

• بازار رضا مشهد؛ ۵ دقیقه پیاده‌روی، مناسب برای خرید سوغات و صنایع دستی
• بازار سرشور مشهد؛ ۷ دقیقه پیاده‌روی، مناسب خرید لباس زنانه و مردانه، مانتو، کیف و کفش، روسری، لوازم آرایشی – بهداشتی
• بازار طلاب در خیابان نواب؛ ۸ دقیقه پیاده‌روی، مناسب خرید لباس نوزاد، لباس اقتصادی، چادر و پوشش مذهبی و لوازم جانبی پوشاک
• بازار ۱۷ شهریور؛ ۵ دقیقه با ماشین، مناسب خرید لباس مردانه و زنانه، کیف و کفش، لباس اسپرت، لباس مجلسی
• مرکز خرید آسمان؛ ۴ دقیقه با ماشین، مناسب خرید لوازم خانگی سبک، بدلیجات و اکسسوری، پوشاک زنانه، لوازم مسافرتی، ساعت و زیورآلات اقتصادی
• مرکز خرید زیست خاور؛ ۸ دقیقه با ماشین، مناسب خرید پوشاک باکیفیت، صنایع دستی و سوغاتی، شال و روسری، کیف و کفش، لوازم آرایشی

هتل های نزدیک آرامگاه پیر پالان دوز

اقامت در نزدیکی آرامگاه پیر پالان دوز دسترسی راحت به زیارت امام رضا، مراکز خرید، جاهای دیدنی و رستوران های باکیفیت و قیمت مناسب را فراهم می‌کند. شما می‌توانید برای رزرو هتل های نزدیک حرم امام رضا به لینک داده شده بروید و یا اینکه از لیست هتل های مشهد که در ادامه معرفی کرده‌ایم گزینه مناسب را انتخاب کنید:

• هتل جواد مشهد؛ ۴ ستاره، ۸ دقیقه پیاده، اتاق‌های تمیز و نوساز، رستوران باکیفیت و مناسب خانواده
• هتل مدینه الرضا مشهد؛ ۵ ستاره، ۹ دقیقه پیاده، مجلل‌ترین هتل در نزدیکی آرامگاه پیر پالان دوز، اتاق‌های بزرگ و لوکس، رستوران چندگانه، خدمات و امکانات در حد عالی
• هتل دارالضیافه آستان قدس؛ ۴ ستاره واقعی، ۷ دقیقه پیاده، محیط آرام و بسیار تمیز، کیفیت عالی غذا، مناسب زائرانی که محیط مذهبی و خاص می‌خواهند
• هتل الغدیر؛ ۴ ستاره، ۱۰ دقیقه پیاده، اتاق بزرگ با قیمت مناسب، پارکینگ اختصاصی، رستوران خوب با منو ایرانی
• هتل الماس ۱ مشهد؛ ۴ ستاره، ۵ دقیقه با ماشین، طراحی داخلی مدرن و شیک، قیمت مناسب در مقایسه با امکانات و سایر هتل‌های هم رده

برای سفر کم هزینه به مشهد و زیارت دلچسب چه کار کنیم؟

برای سفر به مشهد علاوه بر روش‌هایی مثل سفر با ماشین، قطار و اتوبوس که خودتان شخصی رزرو کنید، روش خیلی بهتر و سریع‌تر و مقرون‌به‎صرفه‌تری هم هست. رزرو تور مشهد بهترین گزینه پیشنهادی ما به شماست چون همزمان بلیط هواپیما و رزرو هتل انجام می‌شود و از این بابت دغدغه‌ای نخواهید داشت. تورهای مشهد در اقامت ۲۴ برخلاف سایر تورها، امکان رزرو در هتل انتخابی شما وجود دارد بنابراین پکیج و پیشنهادات از قبل بسته نشده‌اند و شما مجبور به انتخاب از بین گزینه‌های موجود نیستید و این قابلیت بسیار خوبی است. اگر برای رزرو تور مشهد نیاز به مشاوره و راهنمایی دارید با ما تماس بگیرید.

جمع‌بندی مطالب

آرامگاه پیر پالاندوز جزو زیارتگاه‌های معروف مشهد در بخش شمال شرق حرم امام رضاست که در بین زائرین بسیار معروف است. بازدید و زیارت از این آرامگاه در ساعات اولیه روز بهترین موقع است. خیلی از زائرین نذر و حاجات خود را پیش این عارف بزرگ خراسانی می‌آورند. حتما در سفر به مشهد از این آرامگاه دیدن کنید.

سؤالات متداول