جاهای دیدنی اصفهان

مسجد جامع اصفهان | آشنایی با معماری بخش های مختلف مسجد عتیق

اصفهان به عنوان یکی از توریستی‌ترین شهرهای ایران دارای آثار تاریخی متعددی است که یکی از مهمترین و قدیمی‌ترین آنها مسجد جامع اصفهان می‌باشد. این بنای ارزشمند که به نام مسجد عتیق اصفهان نیز شناخته می‌شود، دارای بخش‌های مختلفی است که در دوره‌های مختلف تاریخی ساخته شده‌اند. معماری مسجد جامع بسیار زیبا بوده و اوج هنر اسلامی ایرانی را به نمایش می‌گذارد. هرساله گردشگران زیادی برای بازدید از مسجد عتیق و دیگر جاذبه‌ها و آثار اصفهان به این شهر سفر می‌کنند.

اگر شما هم قصد دارید در سفر به نصف جهان از این بنای باشکوه بازدید کنید، پیشنهاد می‌کنیم تا انتهای این مقاله همراه اقامت ۲۴ باشید.

تاریخچه مسجد جامع اصفهان

مسجد جامع اصفهان یا مسجد عتیق یکی از قدیمی‌ترین بناهای تاریخی نصف جهان می‌باشد. طی کاوش‌های باستان شناسی در این منطقه نشانه‌هایی یافت شده است. محققان و کارشناسان طبق یافته‌های بدست آمده بر این باورند که احتمالا این مسجد پیش از زمان تسلط اعراب بر ایران به عنوان آتشکده مورد استفاده قرار گرفته و یکی از مکان‌های مذهبی مهم محسوب می‌شده است. کشف باقی مانده پایه یک ستون با تزئینات دوره ساسانیان وجود بنایی قبل از اسلام در این نقطه را تایید می‌کند.

پس از ورود اسلام به ایران و روی کارآمدن حکومت‌های اسلامی، به نظر می‌رسد بنای اولیه مسجد به قرن ۱ و ۲ هجری و زمان عباسیان باز می‌گردد. در قرن سوم هجری محراب آن تخریب شده و جهت قبله مسجد جامع اصفهان تغییر کرده است. سیمای کنونی مسجد عتیق اصفهان متعلق به دوران سلجوقی است؛ یعنی احداث اولیه آن در زمان سلجوقیان صورت گرفته و طی دوره‌های مختلف و مخصوصا آل بویه و صفویان بخش‌هایی به این مسجد اضافه شده و بخش‌هایی نیز تعمیر و مرمت شده‌اند.

معماری مسجد جامع اصفهان

مسجد جامع اصفهان یکی از شگفت انگیزترین بناهای تاریخی ایران از نظر معماری می‌باشد. این مسجد با نقشه چهار ایوانی ساخته شده که در آن هنر استادکاران و معماران ماهر دوران‌های گذشته خودنمایی می‌کند. مسجد عتیق اصفهان فراز و نشیب‌های بسیاری داشته و در طول زمان به خاطر عواملی همچون جنگ و نارآرامی‌های داخلی دوران‌های گوناگون، آتش سوزی و زلزله آسیب‌های فراوانی دیده است. از این جهت بارها این بنای ارزشمند مورد مرمت و تعمیر قرار گرفته و طی هر دوره بخشی به معماری آن افزوده شده و باعث زیباتر شدن آن گشته است.

این مسجد تاریخی دارای ورودی‌های مختلفی است و گذرگاه‌ها و معابر متعدد اطراف آن بیانگر ارتباط گسترده با بافت قدیم شهر می‌باشد. داشتن چندین ایوان در مسجد جامع نشانه شیوه اختصاصی مسجدسازی ایرانیان است. برای تزئینات بخش‌های مختلف مسجد از گچبری‌ها، کاشی کاری‌ها، مقرنس کاری و … استفاده شده است که بسیار چشم نواز و استادانه هستند.

بخش های مختلف مسجد جامع اصفهان

این مسجد شکوهمند و با عظمت دارای بخش‌های مختلفی است که در دوران‌های گوناگون ساخته شده‌اند. برخی از این بخش‌ها تخریب شده و آسیب دیده‌اند و مرمت آنها انجام گرفته است. از مهمترین بخش‌های مسجد جامع اصفهان می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

۱- گنبدها

مسجد عتیق اصفهان دارای دو گنبد است که هرکدام از ساختار و ویژگی‌های مخصوص به خود برخوردار می‌باشد. گنبد جنوبی و چهل ستون‌های اطراف آن در ایوان جنوبی مسجد قرار دارد که در سال‌های ۴۶۵ تا ۴۸۵ هجری قمری ساخته شده است. گنبد جنوبی به دستور ملک شاه سلجوقی و وزیر او خواجه نظام الملک ساخته شده و یکی از بهترین نمونه‌های معماری دوران سلجوقی محسوب می‌گردد. برای ساخت و همچنین تزئینات گنبد جنوبی از طرح‌های بسیار زیبا با مصالح آجر و گچ استفاده شده است.

گنبد شمالی که در بخش حیاط مسجد واقع شده است، قرینه گنبد جنوبی می‌باشد. این گنبد در سال ۴۸۱ به همت ابوالغنائم تاج الملک یکی از وزرای دوران سلجوقی ساخته شده است.

۲- ایوان ها

ایوان‌های مسجد جامع اصفهان را می‌توان مهمترین و زیباترین بخش‌های این بنای تاریخی دانست؛ زیرا از معماری بسیار جذاب و شگفت انگیزی برخوردارند.

ایوان درویش

ایوان بخش شمالی مسجد ایوان درویش نام دارد که به صفه درویش نیز شناخته می‌شود. این ایوان در قرن ششم ساخته شده و دارای یک کتیبه گچ بری متعلق به دوره شاه سلیمان صفوی است. در اطراف این ایوان چهل ستون‌هایی وجود دارد که چهل ستون شرقی از بقیه خاص‌تر و منحصربفردتر می‌باشد. چهل ستون شرقی ایوان درویش مسجد جامع اصفهان دارای طاق‌های متعدد با نقوش آجری بی نظیر می‌باشد که این قسمت را به یکی از زیباترین بخش‌های مسجد تبدیل نموده است.

ایوان صاحب

ایوان یا صفه صاحب یکی دیگر از بخش‌های مسجد عتیق اصفهان است که یادگار دوران سلجوقی می‌باشد. تزئینات این ایوان در زمان قراقویونلو و صفوی صورت گرفته و کتیبه‌هایی از دوران حکومت پادشاهان مختلف صفوی در آن وجود دارد.

ایوان استاد

در غرب مسجد جامع ایوانی دیگر واقع شده که به ایوان استاد معروف است. بنای اولیه ایوان غربی در زمان سلجوقی ساخته شده و در زمان صفوی برای آن تزئیناتی در نظر گرفته شده است. در این ایوان یا صفه کاشی کاری‌های نفیس و هنرمندانه به همراه خطوط ثلث و نستعلیق دیده می‌شوند. این کتیبه‌ها و خطوط مربوط به زمان سلطنت شاه سلطان حسین در سال ۱۱۱۲ هجری قمری می‌باشند.

ایوان شاگرد

ایوان دیگر این مسجد باعظمت ایوان شاگرد می‌باشد که مطابق ایوان‌های دیگر در زمان سلجوقی ساخته شده است. تزئینات این ایوان در قرون هشتم و یازدهم هجری قمری همزمان با حکومت ایلخانان و صفویان اضافه شده است. ایوان استاد کاشی کاری ندارد اما از مقرنس‌های آجری شگفت انگیزی برخوردار است که اوج هنر معماری ایرانی-اسلامی را به نمایش گذاشته اند. همچنین در این ایوان یک سنگ مرمر یک پارچه و نفیس وجود دارد که در اطراف و بالای آن کتیبه‌هایی به چشم می‌خورد.

ایوان عمر

ایوان یا صفه عمر دیگر ایوان مسجد جامع اصفهان می‌باشد که در منتهی الیه بخش شرقی واقع شده است. به خاطر وجود کتیبه تاریخی هلال ایوان که بر روی آن تاریخ ۷۶۸ هجری قمری حک شده است، قدمت آن را به زمان حکومت سلطان محمود آل مظفر نسبت می‌دهند. این ایوان دارای ستون‌های متعدد آجری با تزئینات ساده و زیبا است و در سقف آن نیز خطوط تزئینی و تاریخی به چشم می‌خورد که با خط بنایی عبارات مذهبی نوشته شده است.

۳- شبستان ها

مسجد تاریخی عتیق اصفهان دارای شبستان‌های مختلف است که هر کدام از ویژگی‌ها و زیبایی‌هایی برخوردارند.

شبستان زمستانی

شبستان زمستانی بیت الشتاء متعلق به دوران تیموریان است. این شبستان که به دستور عماد بن المظفر ورزنه‌ای ساخته شده به نام شبستان عماد نیز شهرت دارد. ستون‌های این شبستان باشکوه کوتاه و قطور هستند و اتاق‌های آن خیمه ای شکل می‌باشند.

شبستان یا مسجد اولجایتو

در شمال ایوان استاد شبستان کوچکی وجود دارد که یکی از زیباترین بخش‌های مسجد جامع اصفهان لقب گرفته است. این شبستان کوچک که به نام مسجد اولجایتو شناخته می‌شود دارای محرابی خاص و بی نظیر است که توصیف زیبایی و هنر معماری آن از زبان قاصر است. به جرات می‌توان گفت این محراب زیباترین تزئینات گچبری را در بین محراب‌های مساجد ایران دارد.

ساخت این محراب به سال ۷۱۰ هجری قمری و زمان سلطان محمد خدابنده ایلخانی مشهور به اولجایتو باز می‌گردد. سلطان محمد یکی از بزرگترین و معروف‌ترین مغولان ایلخانی بود که قبل از مسلمان شدن به نام اولجایتو شناخته می‌شد و پس از گرویدن به دین اسلام نام محمد خدا بنده را برای خود انتخاب نمود. او یکی از شاخص‌ترین علاقمندان به هنر و معماری در دوران ایلخانی بود که اقدامات بسیاری در این زمینه انجام داد.

دسترسی به مسجد جامع اصفهان

مسجد جامع یا همان مسجد عتیق اصفهان در بخش قدیمی شهر و در انتهای بازار بزرگ قرار دارد. برای دسترسی به این مسجد تاریخی باید به میدان قیام، خیابان علامه مجلسی بروید. برای دسترسی راحت به مسجد جامع می‌توانید از وسایل حمل و نقل عمومی استفاده کنید. نزدیکترین ایستگاه مترو به این بنای ارزشمند ایستگاه میدان شهدا است. برای استفاده از خودروی شخصی نیز باید خود را با استفاده از یکی از خیابان‌های ابن سینا، هاتف، عبدالرزاق، کمال یا ولیعصر به خیابان مجلسی برسانید.

هتل های نزدیک به مسجد جامع اصفهان

اصفهان به دلیل توریستی بودن دارای هتل‌های متعدد با کیفیت‌ها و درجات گوناگون است. اگر می‌خواهید در سفر به این شهر در نزدیکی مسجد عتیق اقامت کنید تا دسترسی راحتی داشته باشید، می‌توانید به سراغ هتل سنتی ابن سینا، هتل طلوع، هتل سپاهان، هتل آسمان و هتل ستاره بروید.

لطفا به این مقاله امتیاز دهید ..

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا