شهر کلات نادری

شهر تاریخی کلات به فاصله ۱۴۵ کیلومتری شمال شهر مشهد در بستری کوهستانی و بیضی شکل در دامنه شمالی کوه‌های هزار مسجد واقع شده است. دژ تاریخی کلات در حدود ۲۶ کیلومتر طول و ۱۲ کیلومتر عرض دارد. این دژ بنابر موقعیت و وضعیت طبیعی خود در طول تاریخ همواره از اهمیت نظامی فراوانی برخوردار بوده است.

کلات در لغت به معنی «آبادی و زیستگاه بر فراز کوه» است و همان گونه که از نامش پیداست، فراز و فرودهای تاریخی‌اش را با نادر تجربه کرده است. چون زمانیکه نادرشاه افشار در خراسان به حکومت رسید، کشور ایران با ضعف حکومتی روبه رو بود. نادر نه تنها در میان ایرانیان اتحاد ایجاد کرد بلکه مهاجمان ایران را نیز به عقب راند و کشورگشایی را تا هندوستان ادامه داد.

کلات نادری کجاست؟

کلات نادری شهری کوهستانی در دل رشته کوه‌های هزار مسجد قرار دارد. شهر کلات نادری با مهمترین شهر همسایه خود یعنی مشهد ۱۵۵ کیلومتر و با قوچان ۲۶۰ کیلومتر فاصله دارد. همچین شهر کلات نادری، شهر مرزی با ترکمنستان هم محسوب می‌شود.

شهرهای همسایه کلات نادری

کلات وسعتی در حدود ۳۲۷۶ کیلومتر مربع دارد. این شهرستان از شمال به وسیله تپه ماهورهایی به طول ۱۸۰ کیلومتر با کشور ترکمنستان هم مرز است و از جنوب به کوه‌های هزار مسجد، شهر نیشابور و شهر مشهد و از شرق به شهرستان سرخس، از غرب به سبزوار و از شمال غرب به شهرستان درگز در استان خراسان محدود می شود.

روش‌ و مسیرهای دسترسی به کلات نادری

جاده مشهد – کلات نادری که با عبور از بخش‌های کوهستانی به این شهر می‌رسید، اصلی‌ترین راه دسترسی به شهر کلات نادری است. تقریبا این مسیر ۱۵۵ تا ۱۸۰ کیلومتر است که تقریبا ۳ تا ۴ ساعت در مسیر خواهید بود. این مسیر چون زیبایی‌های طبیعت هم دارد احساس خستگی نخواهید کرد. اگر از شهر سبزوار عازم هستید حدود ۳۹۰ کیلومتر فاصله دارید که تقریبا ۶ ساعت طول خواهد کشید.

روش‌های سفر به کلات نادری هم متفاوت هستند. یک روش با خودرو شخصی است که باید از طریق جاده کمربندی شمالی و سپس جاده سرخس خودتان را به شهر کلات نادری برسانید. یک روش هم با اتوبوس است که اتوبوس‌های مسافربری از شهرهای مشهد، تهران و گرگان عازم این شهر هستند.

تاریخچه کلات نادری

مجموعه باغ کلات نادری و عمارت خورشید برای آرامگاه نادرشاه افشار در سال ۱۱۶۰ هجری قمری و به دستور وی ساخته شده است. این بنا بعدها و در دورانی که آل جلایر در این منطقه حکمرانی داشته، با تغییراتی اندک به صورت کاخ، مورد استفاده قرار گرفت. عمارت خورشید با معماری ویژه ایرانی، با بخشی استوانه‌ای شکل (۹۴/۲۰ متر از کف زیرزمین و ۳۰/۱۱ متر بلندتر از پوشش طبقه همکف) ساخته شد. بد نیست بدانید که کلات نادری، پایتخت تابستانی سلسله افشاری و مرکز سیاسی و فرهنگ ایران بوده است.

بعد از فوت نادرشاه در سال ۱۱۲۸ هجری شمسی، نه تنها شهر کلات نادری بلکه کل سلسله افشاریه افول کرد. با این حال همچنان از لحاظ سیاسی و نظامی اهمیت بالایی داشت. در دوران قاجار اهمیت زیادی نداشت و صرفا به عنوان یک شهر مرزی اهمیت داشت. اما برخی بناهای شهر مثل کاخ نادری مرمت و بازسازی شدند.

در دوران معاصر هم شهر کلات نادری از زمان پهلوی به عنوان یک منطقه گردشگری مورد توجه قرار گرفت. بناهای رو به تخریب، بازسازی و مرمت شدند و زیرساخت‌های گردشگری آن تقویت شد.

بهترین فصل سفر به کلات نادری

بهترین فصل برای سفر به کلات نادری، نیمه دوم بهار و تابستان است. زمستان کلات بسیار سرد و نامناسب برای مسافران بوده و اوایل بهار و پاییز نیز گرچه هوا خوب است اما گاه باران‌های سیل‌آسایی در این منطقه می‌بارد که برخی از این باران‌ها تا یک هفته ادامه پیدا می‌کند. تنها اقامتگاه در کلات نادری، مهمانسرای شهرداری است و همچنین این نکته را نیز باید اشاره نمود که از نظر امکانات کمپینگ، چه در شهر کلات و چه اطراف آن زمین‌های آزاد زیادی وجود دارد که برای چادر زدن مناسب است.

سوغات کلات نادری

در سفر به شهر کلات نادری، از سوغاتی این شهر غافل نشوید. سوغاتی‌های کلات نادری گردو، برنج، عسل، زعفران و رب انار هستند. از طریق سوغات کلات نادری فقط خوراکی نیست بلکه صنایع دستی مختلف هم شامل می‌شود مثل قالیچه و گلیم، ابریشم‌بافی، چرم، سفال، جواهرات نقره و فیروزه.

فرهنگ، آداب و رسوم مردم شهر کلات نادری

• مردم شهر کلات نادری از ایل و تبارهای مختلف مثل کرد، ترک، فارس و همچنین لک، عرب و ترکمن تشکیل شده‌اند. زبان و گویش مردم این شهر هم فارسی، خراسانی، کردی کرمانجی و ترکی است.
• لباس مردم محلی شهر کلات نادری هم برگرفته از آب‌وهوا و خطه این شهر هستند. امروزه بانوان این شهر، پیراهن‌هایی بلند و رنگارنگ به تن می‌کنند و چارقد گلدار روی سر دارند. مردان هم لباس راحتی به تن دارند به نوعی که مناسب نوع کار و فعالیتشان باشد.
• شغل اصلی مردم کلات نادری، کشاورزی، دامداری و باغداری است. برنج کلات نادری جزو مرغوب‌ترین برنج‌های ایران است.
• درمان دارویی در شهر کلات نادری بر پایه طب سنتی و گیاهی است. به عنوان مثال گیاهانی مثل کات کلوخ، قدومه کلاتی و اسطوخودوس جزو گیاهان معروف و پرمصرف در این شهر هستند.
• مراسم عروسی و شادی هم در شهر کلات نادری هنوز مثل گذشته برگزار می‌شوند. رقص‌های سنتی و کشتی با چوخه هنوز پایه ثابت مراسمات عروسی هستند.
• هنگام خرید در بازارهای کلات نادری، چانه زدن را فراموش نکنید. چانه‌ زدن در این شهر بسیار رایج است.

غذاهای محلی و سنتی کلات نادری

اگر دوست داشتید در سفر به کلات نادری به سراغ چشیدن طعم غذاهای سنتی و محلی بروید، لیست زیر را به خاطر بسپارید یا این صفحه را در مرورگر خود ذخیره داشته باشید:

• کال‌جوش: این غذای محلی کلات، ترکیبی از برنج، گوشت، لوبیا، نخود، سبزیجات و ادویه‌جات پخته می‌شود.
• آش بادمجان: این آش محلی کلات نادری، با بادمجان، نخود، کشک و ادویه‌جات تهیه می‌شود.
• آش محلی کوریا: آش محلی دیگری از کلات نادری که چون سبزی مخصوص آن، کوریا نام دارد به این اسم معروف شده است. بلغور گندم و گوشت قورمه سرخ‌شده از دیگر مواد تشکیل دهنده این آش هستند.
• آش اوماج: به جای رشته از گلوله‌های آردی (اوماج) استفاده می‌شود. برای درست کردن این گلوله‌های آردی، آرد را با کمی آب و نمک مخلوط می‌کنند و بین دست‌ها می‌سابند تا دانه‌دانه و ریز شود، شبیه گلوله‌های کوچک خمیر را داخل آش می‎‌ریزند. و بقیه مواد هم مانند آش ساده است مضاف بر اینکه عدس هم دارد. معمولا این آش را در فصل سرما یا برای سرماخوردگی درست می‌کنند.
• آش جوش‌پره: به نام‌های جوش‌بره یا جوشواره نیز شناخته می‌شود. طعم غالب این آش، ترش است. جوش‌پره (خمیرهای کوچک) که از آرد و آب درست می‌کنند و داخل آش می‌ریزند. دلیل نامگذاری آش هم همین خمیرهای کوچک هستند. برخلاف آش‌های دیگری که می‌شناسیم، گوشت یا حبوبات سنگین داخل آن نیست.
• گُرماست: از مخلوط شیر و ماست گوسفندی آماده می‌شود. مزه غالب آن ترش است و به عنوان یک غذای سریع و مقوی معروف است.
• فتیر مسکه: نان نازکی است که با کره، شکر و پودر قند میل می‌شود.
• قتلمه: نان ضخیم‌تری که با انواع مختلف مواد مانند گوشت، پنیر، سبزیجات و تخم‌مرغ پر می‌شود.
• قورمه شوربا: این خورشت کلاتی با گوشت، لپه یا نخود نیم‌پز، آلو، رب انار و ادویه‌جات تهیه می‌شود.

رستوران‌های معروف کلات نادری

سفر به کلات نادری به عنوان سفر یک روزه کامل باید در نظر گرفته شود. بنابراین در طول روز باید حتما رستوران خوبی پیدا کنید که دو نمونه رستوران معروف این شهر را معرفی می‌کنیم:

• رستوران خورشید بهرامی منش

یکی از قدیمی‌ترین رستوران‌های کلات نادری، رستوران خورشید بهرامی منش است. طبق نظر مسافرین قبلی زرشک پلو با مرغ و چلو گوشت این رستوران کیفیت عالی دارد. ساعت کاری از ۱۲ تا ۴:۳۰ عصر است. شماره تماس این رستوران: ۰۵۱۳۴۷۲۲۴۴۴ است.

کبابی صداقت و آشپزخانه و چلوکبابی علی هم از دیگر مراکز غذایی و رستورانی در شهر کلات هستند. نظرات خاصی در مورد این دو ثبت نشده بنابراین نمی‌توانیم در مورد کیفیت این دو رستوران با قطعیت صحبت کنیم. شماره تلفن چلوکبابی علی؛ ۰۹۱۵۰۰۷۲۷۸۵ و شماره تلفن کبابی صداقت؛ ۰۵۱۳۴۷۲۳۴۷۲ است.

جاذبه‌های گردشگری کلات نادری

کلات نادری با داشتن آثار تاریخی و اماکن طبیعی بسیار زیبا و دیدنی از مهم‌ترین شهرهای توریستی شمال شرق ایران به شمار می‌رود. وجود کوهستان‌ها، آبشارها، رودخانه‌ها، دشت‌ها و مناظر شگفت‌انگیز و طبیعتی بکر در کنار آثار به جای مانده از دوران گذشته موجب شده است کلات نادری هر ساله میزبان گردشگران و طبیعت‌گردان بسیاری باشد. از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری کلات نادری می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

قصر خورشید

مهم ترین یادگار نادرشاه افشار در کلات، کاخی به نام قصر خورشید است. این قصر در میان باغی بزرگ به شیوه باغ‌های ایرانی بنا شده، اما ساختمانش ترکیبی از معماری دو کشور ایران و هندوستان است. دلیل استفاده از معماری هندی، آن است که نادر علاوه بر سیم و زر و جواهر، هنرمندان زیادی را از هند به ایران آورد و از میان آنها زبده‌ترینشان را به آرایش قصر خورشید واداشت. سنگ‌های پر حجم و سنگین نمای بیرونی این مکان، که تصاویری از انواع میوه‌های گرمسیری و پرندگانی چون طوطی است، نشان دهنده این موضوع است که هنرمندان هندی این قصر زیبا را حجاری کرده‌اند. زیرا در آن زمان میوه‌هایی چون موز، آناناس و… در ایران وجود نداشته تا سنگ‌تراشان ایرانی بتوانند شبیه آنها را حجاری نمایند.

بیشتر بخوانید: “آرامگاه نادر شاه افشار“

قصر خورشید، ساختمانی سه طبقه است که طبقه زیرین این مکان، جایی بسیار تاریک و ترسناک بوده که گفته می‌شود احتمالا از این محل یا برای نگهداری بخشی از خزاین نادر و یا زندانی مغضوبین درگاه، مورد استفاده قرار می‌گرفته است. طبقه دوم یا همکف دارای تالاری بزرگ است که این تالار نیز با تزئیناتی به شیوه بناهای صفوی آراسته و طلاکاری شده است. به دلیل اینکه دورتادور دیوار این محل‌، کتیبه ای حاوی سوره نبأ به همراه تاریخ مرگ نادر دیده می‌شود، برخی افراد اینگونه نتیجه گرفته‌اند که نادر، قصر خورشید را به عنوان آرامگاه خود بنا نموده است. این در حالی است که آرامگاه وی در شهر مشهد به همراه تندیسی از خود او که سوار بر اسب است قرار دارد.

طبقه سوم این بنا، گنبد استوانه‌ای بزرگ است که از ۶۶ نیم ستون سنگی تشکیل شده به همین علت در میان تمام بناهای تاریخی ایران، یکتا و بی‌همتاست. از کنار این گنبد مدور می‌توان باغ زیبای پیرامون قصر و نمای عمومی شهر کلات را مشاهده نمود.

جنگل پسته خواجه

جنگل پسته خواجه یکی از انبوه‌ترین جنگل‌های پسته در ایران است که واقع در شهر کلات نادری است. این جنگل در دامنه کوه‌های هزار مسجد قرار گرفته است. علاوه بر پسته، درختان بادام، گردو و انجیر هم وجود دارند اما چون درختان پسته غالب هستند اسم جنگل را براساس آن نامگذاری کرده‌اند.

آبشار ارتکند

یکی از بلندترین آبشارهای استان خراسان رضوی با ۳۰ متر ارتفاع است که در دل کوه‌های هزار مسجد قرار گرفته است. آب این آبشار از چشمه‌های کوهستانی منشأ گرفته و در نهایت به رودخانه کلات می‌ریزد. آبشار ارتکند بسیار معروف است و هرساله گردشگران زیادی به سمت آن می‌روند.

آبشار بابا رمضان

این آبشار بسیار زیبا جزو جاذبه‌های طبیعی کلات نادری است که در روستای خشت واقع شده است. ارتفاع این آبشار ۱۵ متر است و مثل آبشار ارتکند از چشمه‌های کوهستانی منشأ می‌‌ریزد.

آبشار آبگرم کلات

آب این آبشار به دلیل اینکه از چشمه‌های معدنی سرچشمه می‌گیرد خواص درمانی هم دارد. از آب این آبشار در استخرهای طبیعی برای آب‌درمانی و تفریح استفاده می‌کنند.

برج ارغونشاه

از بناهای تاریخی مربوط به ایلخانیان در شهر کلات نادری است. با توجه به اینکه این برج دقیقا مشرف به شهر کلات نادری ساخته شده، کاربرد نگهبانی داشته است.

آبشار نورالی

رشته کوه هزارمسجد که کلات نادری در نزدیکی آن واقع شده است، دارای قله‌ها، آبشارها، اولنگ‌ها، پوشش گیاهی و جانوری و مناظر بی‌نظیر است که سفر به این منطقه و تماشای آن‌ها، تجربه‌ای خاطره‌انگیز و فراموش نشدنی را رقم می‌زند. یکی از جاذبه‌های طبیعی هزار مسجد و کلات نادری آبشار نورالی است که در منطقه اولنگ حیدر و ییلاق عربچاه و در نزدیکی قله هزار مسجد قرار گرفته است.

این آبشار فصلی از اواخر زمستان و با گرم شدن تدریجی هوا و ذوب شدن برف‌های منطقه به پایین دست سرازیر می‌شود و طبیعت‌گردان و کوهنوردان زیادی در فصل بهار برای بازدید از این آبشار و تماشای مناظر شگفت انگیز منطقه هزار مسجد به کلات نادری سفر می‌کنند.

دره آل

دره آل یکی از زیباترین جاهای دیدنی و طبیعی شهر کلات نادری است. این دره در دامنه کوه‌های هزار مسجد قرار گرفته و علاوه بر گیاهان مختلف، جانورانی مثل بز، گوسفند، خرگوش و کبک هم دارد. آب‌وهوای عالی این دره در فصل گرما برای طبیعت‌گردی فوق‌العاده است.

کتیبه نادری

در ورودی شهر کلات نادری دره‌ای وجود دارد که در گذشته تنها راه رفت و آمد به این شهر محسوب می‌شده است. در زمان نادرشاه بر روی دیواره این دره کتیبه‌ای حاوی ۲۴ بیت شعر در مدح نادرشاه به زبان فارسی و ترکی نگاشته شده است. عظمت و ابهت این کتیبه زمانی نمایان می‌شود که محل قرارگیری آن بر ارتفاعی بلند روی دیواره دره را نظاره‌گر باشید که قطعا در زمان‌های قدیم نگارندگان آن با زحمت بسیار توانسته‌اند چنین کتیبه زیبا و بزرگی را ایجاد کنند.

آبشار قره سو

روستایی به نام قره سو در جنوب غربی کلات نادری و در میان رشته کوه‌های هزار مسجد قرار دارد که منطقه‌ای ویژه با طبیعتی بکر، کوه‌های سر به فلک کشیده، تنگه‌های خاص و رودخانه‌ای پر آب می‌باشد و ۸ آبشار در اندازه‌های مختلف دارد. برای تماشای این آبشارها باید وارد تنگه‌ای باریک و مسحور کننده شوید و در امتداد دره پیاده روی در میان آبی زلال و خنک داشته باشید و آبشارها را یکی پس از دیگری با استفاده از نردبان‌های فلزی که در کنار آنها تعبیه شده است پشت سر گذاشته و تماشا کنید. حتما در سفر به کلات نادری، بازدید از آبشار قره سو را فراموش نکنید.

مسجد کبود گنبد

اگر از علاقه‌مندان به آثار به جای مانده تاریخی هستید به شما بازدید از مسجد کبود گنبد را در سفر به کلات نادری پیشنهاد می‌کنیم. این مسجد متعلق به دوران سلجوقی است و معماری زیبایی دارد. مسجد کبود گنبد کلات نادری دارای چهار ایوان، گنبدی دو پوشه و نیلگون، صحن و طاق است که ساقه گنبد استوانه‌ای شکل و فضای زیر گنبد یک هشت ضلعی منظم است. برای تزیینات بالای ایوان و رواق‌های این مسجد از کاشی هفت رنگ، نقوش اسلیمی و گل و بوته استفاده شده است.

بند نادری

این سد به دستور نادرشاه افشار ساخته شده که از آب آن برای آشامیدن و کشاورزی استفاده می‌کنند.

سد زاوین

سد خاکی شهر کلات نادری، سد زاوین است که از آب آن برای کشاورزی و مصارف صنعتی استفاده می‌کنند. امکانات تفریحی این سد مثل ماهیگیری، قایقرانی و طبیعت‌گردی و کمپ در اطراف آن باعث شده در بین گردشگران محبوب باشد.

در کلات نادری کجا اقامت کنیم؟

در صورتی که تمایل دارید از این بنای تاریخی بازدید و به شهر مشهد سفر کنید می‌توانید از خدمات رزرو هتل اقامت۲۴ در این خصوص استفاده نمایید. هتل های کلات با تخفیف ویژه آماده رزرو هستند.

جمع‌بندی مطالب

کلات نادری شهری سرسبز با جاذبه‌های تاریخی متنوع است که بازدید آن حتی اگر برای یکبار هم که شده واجب است. این شهر، به قول نادرشاه مثل نگینی در دل کویر بوده و پایتخت تابستانی نادرشاه و مرکز سیاسی – فرهنگی بوده است. بهترین موقع هم برای بازدید کلات نادری، فصل بهار و تابستان است.

سؤالات متداول