سوغات کاشان چیست؟ از گلاب و شیرینی تا صنایع دستی

گلاب اولین چیزی است که خیلی از ما وقتی اسم کاشان به گوشمان می‌خورد به ذهنمان خطور می‌کند ولی خرید سوغاتی از این شهر فقط چند شیشه گلاب و عرقیات نیست. کلوچه و پشمک برای پذیرایی، زعفران علوی برای آشپزی و پارچه دستباف برای هدیه و فرش برای منزل هم جزو سوغات خاص و معروف شهر کاشان هستند. سوغات کاشان از نوعی هستند که هم خوراکی کوچک و قیمت مناسب و هم دستبافته‌های گران‌قیمت و لوکس دارند. در این مطلب از مجله گردشگری اقامت ۲۴، ویژگی هر کدام، زمان مناسب خرید و محلی که بتوانید نوع باکیفیت آن را خرید کنید معرفی خواهیم کرد تا در بازگشت از سفر به کاشان، بهترین سوغاتی و هدیه را بخرید.

سوغات خوراکی کاشان

اگر دنبال هدیه مناسب برای چند نفر هستید، سوغات خوردنی کاشان دستتان را برای انتخاب باز گذاشته است. شیرینی‌های خشک برای مسیرهای طولانی راحت‌‍تر حمل می‌شوند و باقلوا و پشمک هم برای کسانی که طعم شیرین دوست دارند مناسب است. قبل از خرید، در خصوص زمان تولید، شرایط نگهداری، وجود مغز یا روغن حیوانی در ترکیبات آن سؤال کنید، مخصوصا اگر حساسیت خاص غذایی دارید یا فردی که برای آن خریداری می‌کنید چنین حساسیتی دارد.

باقلوا کاشان

باقلوا کاشان شیرینی پرمغز و شربت‌داری است که عطر گلاب آن را کاملا حس خواهید کرد. این شیرینی بافت خشک و تردی دارد که بخاطر وجود مغز پسته و بادام و گردو طعم بسیار لذیذی پیدا کرده است. بسته به مسافتی که تا شهرتان دارید مدل بسته‌بندی مناسب انتخاب کنید. ضمنا باقلوا کاشان انواع مختلفی دارد که بسته به بودجه شما قابل تهیه است.

کلوچه کاشان

کلوچه کاشان را نباید با کلوچه نرم و مغزدار شمال اشتباه بگیرید. کلوچه کاشان بافت خشک و تردی دارد و عطرهل، زعفران یا روغن به همراه هل، زعفران یا روغن به کار رفته، بخش اصلی طعم آن را می‌سازند. بعضی از قنادی‌ها کلوچه کاشان را با روغن حیوانی و بعضی هم با روغن نباتی می‌پزند. کلوچه از سوغات معروف کاشان است که با پشمک می‌خورند ترکیبی که توصیه می‌کنیم حتما امتحان کنید. اگر کلوچه و پشمک خریدید حتما در جای خنک نگهداری کنید تا از فاسد شدن آنها جلوگیری نمایید.

پشمک کاشان

وقتی رشته‌های نازک و لطیف پشمک در دهان باز می‌شوند و شیرینی دلچسبش را حس می‌کنید متوجه می‌شوید که چرا پشمک کاشان تا این اندازه معروف شده است. پشمک تازه توده سفت و فشرده نیست. کنار پشمک حتما کلوچه هم بخرید تا طعم خاصی را تجربه کنید. بسته پشمک را زیر وسایل سنگین نگذارید و حتما در جای خنک نگهداری کنید.

حاجی بادام کاشان

حاجی بادام، شیرینی کوچک، خشک و ترد با طعم بادام و عطر ادویه است که کنار چای میل می‌شود. ترکیبات دقیق آن بسته به نوع قنادی فرق دارد ولی عموما پودر بادام، پودر قند و در برخی موارد آرد نخودچی و جوز هندی برای تولید آن استفاده می‌کنند. حاجی بادام یزد معروف است ولی در کاشان هم تهیه و فروخته می‌شود. اندازه کوچک حاجی بادام و حمل راحت آن باعث شده برای پذیرایی و هدیه کم حجم مناسب باشد.

نان عباسعلی کاشان

نان عباسعلی نوعی شیرینی محلی با عطر ادویه است که در کاشان و آران و بیدگل عموما در مراسمات محرم و تاسوعا به شکل نذری پخش می‌شود. شیر، شکر، روغن و ادویه‌هایی مثل زردچوبه یا زعفران به آن طعم و رنگ خاصی می‌دهند. نان عباسعلی سوغات مخصوص کاشان با پیشینه آیینی است که عرضه و فروش آن مثل کلوچه و پشمک همیشگی نیست. پس اگر موقع محرم به کاشان آمدید بهترین فرصت است که نان عباسعلی هم بخرید.

زعفران علوی

روستای علوی از مناطق تولید زعفران در کاشان است که محصول آن در کنار عرقیات مختلف که محل برگزاری جشنواره گلاب گیری کاشان هم هست، زعفران باکیفیت و درجه یک است. زعفران با اینکه در حد مثقال و مقدار خیلی کم خریداری می‌شود ولی گران‌قیمت و لوکس است که با عطر و طعم و رنگ طلایی خود در برنج، دسر و نوشیدنی بسیار معروف شده است. ضمنا بد نیست بدانید که سومین جشنواره ملی زعفران علوی در آبان سال ۱۴۰۵ در منطقه کاشان برگزار خواهد شد. همانطور که می‌دانید بهترین زمان برداشت زعفران از اوایل تا اواخر آبان است. بنابراین اگر پاییز به کاشان سفر کردید از خرید زعفران غافل نمانید که تازه و باکیفیت است.

سوغات و صنایع دستی کاشان

بخشی از سوغات کاشان به هنرهایی مربوط است که هنوز می‌توانید ردشان را در کارگاه‌ها و بازار قدیمی ببینید. گلاب و فرآورده‌های گل محمدی جزو اصلی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین سوغات شهر کاشان هستند که خانه کعبه را حتی با گلاب کاشان شستشو می‌دهند. در خصوص صنایع دستی کاشان باید در کنار ظاهر، محل تولید، اثر یا امضای تولیدکننده، جنس مواد، دست‌ساز یا ماشین بودن محصول و سابقه سازنده را هم بررسی کنید. برخی از محصولات فاخر صنایع دستی کاشان، شناسنامه مجزا دارند.

گلاب کاشان

اگر قرار باشد یک محصول را به عنوان سوغات اصلی کاشان معرفی کنیم، گلاب معروف‌ترین آنهاست. قمصر، نیاسر، برزک و سایر مناطق مثل روستای علوی که بالاتر در خصوص زعفران آن صحبت کردیم، جزو اصلی‌ترین مراکز هستند. از گلاب برای تهیه شربت، فرنی، شله‌زرد و شیرینی استفاده می‌کنند. موقع خرید حتما به مشخصات تولیدکننده و علامت سیب سلامت دقت کنید. عنوان دو آتشه یا سنگین به شیوه تولید و غلظت آن برمی‌گردد که اخیرا گلاب سه آتیشه هم تولید شده است. منظور از این اصطلاحات تعداد دفعات تبخیر و میعان عصاره گل محمدی است که در مدل سه آتیشه، غلظت و عطر و بوی گلاب بیشتر است.

عرقیجات

شهر کاشان در کنار گلاب، فروشگاه‌ها و تولیدکنندگان زیادی برای عرقیات گیاهی هم دارد. عرق نعناع با طعم تند و خنک، بیدمشک با رایحه گل‌مانندش برای تهیه شربت و عرق بهارنارنج برای علاقمندان به طعم مرکبات و عرق کاسنی برای خنک کردن بدن در تابستان و رفع کهیر و کلی خواص متنوع، تنها بخشی از عرقیجات معروف کاشان هستند.

غنچه گل محمدی

غنچه خشک گل محمدی، هدیه سبک برای کسانی است که علاقه زیادی به چای معطر و دمنوش دارند. رایحه آن گلی است که با دم کشیدن عطر ملایمی به نوشیدنی شما خواهد داد. برای تزیین دسر و بعضی خوراکی‌ها هم از غنچه گل محمدی استفاده می‌کنند. حتما به تمیز و خشک و تازگی غنچه گل محمدی دقت کنید. رنگ پررنگ صرفا به معنی کیفیت بالا نیست بلکه شیوه خشک کردن و نگهداری هم مهم است.

فرش کاشان

فرش ماشینی کاشان جزو معتبرترین و شناخته‌شده‌ترین سوغات کاشان است که اعتبار آن فقط محدود به شهرت بازار نیست. مهارت‌های سنتی قالی‌بافی کاشان در سال ۲۰۱۰ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شده است. این ثبت یعنی به رسمیت شناختن جهانی دانش و هنر قالی‌بافی کاشان با قدمت هزاران ساله است. اگر قصد دارید هدیه بخرید، قالیچه یا پشتی دستباف گزینه بهتری است. فرش دستباف کاشان هم سوغات لوکس و گران‌قیمت این شهر است که در انواع مختلف با طرح و نقش متناسب با هر سبک و سلیقه بافته و به فروش می‌رسد.

پارچه‌های زربفت کاشان

پارچه زربفت یا زری، بخاطر درخشش نخ گلابتون و نقش ظریفش معروف شده که پیشینه نساجی نفیس کاشان را در خود دارد. نمونه دستباف اصیل آن محصول تخصصی و بسیار گران‌قیمت است بنابراین نباید فورا هر پارچه براق یا طرح زری که دیدید تصور کنید زربافت است. معمولا یک قطعه کوچه برای قاب کردن یا استفاده تزئینی از پارچه زربفت را هدیه می‌دهند. موقع خرید درباره جنس الیاف و نخ گلابتون، شیوه بافت و نام کارگاه سؤال کنید. ارزش واقعی پارچه زربفت به مواد اولیه و مهارت بافنده آن بستگی دارد.

زیلو کاشان

زیلو، زیرانداز تخت و بدون پرز است که معمولا با نخ پنبه می‌بافند. سطح زیلو نسبت به فرش پشمی، حس خنک‌تری دارد و برای فضای نشیمن، کنار تخت یا خانه با چیدمان ساده مناسب است. زیلوبافی منحصر به کاشان نیست و در سطح کشور، نام شهر میبد را بیشتر از همه با این هنر می‌شناسند. موقع خرید زیلو، یکنواختی بافت، استحکام لبه و جنس واقعی نخ را بپرسید و مطمئن شوید.

محصولات شعربافی کاشان

شعربافی از هنرهای ریشه‌دار نساجی کاشان است که به شکل محلی به صورت بافت پارچه ابریشمی شناخته شده است. محصولات شعربافی شامل شال، روسری، رومیزی و لباس سنتی هستند. اگر برای انتخاب سوغات سنتی کاشان به هویت بومی این منطقه اهمیت می‌دهید حتما یکی از محصولات شعربافی را تهیه کنید. پارچه‌ها کاملا سبک و بسیار ظریف هستند و جای خیلی کمی در چمدان می‌گیرند. دقت داشته باشید که هر شال راه راه یا پارچه سنتی لزوما شعربافی دستباف نیست. حتما جنس نخ و بهترین شیوه شستشو را بپرسید.

گلیم کاشان

گلیم، زیرانداز بدون پرز با نقوشی است که تار و پود آن در هم رفته شده است. اگر جزو افرادی هستید که طرح هندسی و بافت قابل مشاهده را می‌پسندید، یک گلیم کوچک به عنوان سوغاتی کاشان بخرید. موقع خرید، پشت و روی بافته، نظم لبه و جنس الیاف را چک کنید.

جاجیم کاشان

مشخصات جاجیم شامل بافت تخت، نقش راه راه یا هندسی و نوارهای بافته‌شده‌ای است که در خیلی از نمونه‌ها به هم دوخته شده‌‍اند. بسته به اینکه جاجیم چه جنس و ضخامتی داشته باشد می‌توانید از آن برای روانداز، روکش یا دوخت محصولاتی مثل کوسن و کیف استفاده کنید. حتما قبل از خرید به زبری الیاف، کیفیت دوخت و کاربرد مدنظرتان دقت کنید. برای خرید هدیه و سوغات کاشان هم، کیف یا روکش جاجیم از همه بهتر است.

گیوه

گیوه نوعی کفش با رویه بافته شده و امکان عبور هوا در روزهای گرم و خشک است. روستای نشلج کاشان جزو مناطق معروف گیوه‌بافی است هر چند در سایر استان‌های ایران هم دیده شده است. گیوه را زمانی به عنوان هدیه و سوغات بخرید که اندازه پای فرد را بدانید. هر دو لنگه را امتحان کنید، جنس زیره را بپرسید و انعطاف و کیفیت اتصال رویه به کف هم بررسی نمایید. هر مدل گیوه‌ای برای مسیر طولانی یا هوای بارانی مناسب نیست.

محصولات مسی کاشان

مسگری جزو مشاغل سنتی و بسیار قدیمی کاشان است. ظروف چکش‌خورده مسی کاشان مخصوصا از نوع سینی، قندان و ظروف دکوری کوچک بهترین گزینه برای خرید هدیه و سوغات از شهر کاشان هستند. اگر برای پخت‌وپز ظرف مسی می‌خرید حتما سلامت پوش داخلی و کیفیت پرداخت آن را چک کنید. اگر صرفا به عنوان دکوری و زینتی قصد دارید از ظروف مسی استفاده کنید پس پوشش داخلی آن چندان اهمیتی ندارد.

محصولات سفالی کاشان

ارتباط و سابقه تاریخی کاشان با هنر سفالگری به هزاران سال پیش می‌رسد که نمونه‌های آن را در تپه‌های سیلک پیدا کرده‌اند. برای خرید محصولات سفالی کاشان پیشنهاد ما خرید کاسه، لیوان، گلدان و قطعات تزیینی کوچک هستند که راحت بتوانید حمل کنید و کاربردی باشند. حتما قبل از خرید لبه محصولات سفالی را چک کنید تا ترک، لب پریدگی و سوختگی موقع پخت نداشته باشند. حتما کیفیت بسته‌بندی هم چک کنید تا در مسیر برگشت آسیب نبینند.

بهترین زمان خرید سوغات کاشان

انتخاب بهترین سوغات کاشان تا حد زیادی بستگی به زمان سفر شما دارد. برای خرید گلاب تازه و دیدن فرایند تولید آن، اردیبهشت و اوایل خرداد زمان مناسبی هستند. موقع گلدهی در قمصر، نیاسر، روستای برزک و علوی به دلیل ارتفاع متفاوت آنها، یکسان نیست.

اگر قصد خرید زعفران تازه علوی دارید، بهترین موقع برای خرید سوغات آبان ماه است که فصل برداشت زعفران بوده و تا موقعی که خشک شده و بسته‌بندی شوند کمی زمان می‌برد تا به مرحله فروش برسد.

سایر سوغات کاشان مثل انواع شیرینی و صنایع دستی را در هر زمانی از سال می‌توانید تهیه کنید.

از کجا سوغات کاشان بخریم؟

برای خرید سوغات کاشان ابتدا نوع سوغاتی را مشخص کنید. اگر چند قلم خوراکی و صنایع دستی می‌خواهید بخرید، بازار تاریخی کاشان گزینه بیشتری است چون مغازه‌های بیشتری می‌بینید و امکان مقایسه قیمت بهتر است.

اگر قصد خرید گلاب دارید، قضیه متفاوت است. اگر بتوانید به قمصر و نیاسر بروید بهتر است در غیر این صورت خیابان علوی یا انتهای خیابان امیرکبیر در نزدیکی باغ فین هم فروشگاه‌های مختلفی برای فروش گلاب و عرقیجات پیدا خواهید کرد.

محل خرید	مناسب برای	نکته
بازار تاریخی کاشان	گلاب، عرقیات، شیرینی محلی، ظروف مسی و فرش	برای مقایسه انواع سوغات و قیمت، بهترین انتخابه
تیمچه امین‌الدوله و راسته‌های اطرافش	فرش و دستبافته‌ها، همراه با گردش تاریخی	تیمچه بخشی از بازار تاریخیه، نه مرکز مستقل و اختصاصی سوغات
فروشگاه‌ها و کارگاه‌های گلاب و عرقیات قمصر و نیاسر	خرید تخصصی گلاب و عرقیات	داخل شهر نیستند و در اطراف کاشان یعنی قمصر و نیاسر باید خرید کنید

در کاشان کجا اقامت کنیم؟

اگر خرید از بازار و بازدید خانه‌های تاریخی بیش از هر چیزی برای شما اهمیت دارد باید اقامتگاه یا هتلی انتخاب کنید که دسترسی راحتی داشته باشید. برای مقایسه هتل های کاشان، این سه گزینه که امتیاز بالاتر از ۷ دارند و در سه دسته مختلف قیمتی قرار می‌گیرند گزینه مناسبی هستند:

سطح انتخاب	هتل	امتیاز مهمانان از ۱۰	ویژگی مهم
لوکس	نگارستان	۷.۳	نزدیک باغ فین
میان‌رده	وندا	۷.۳	کنار کاشان مال یکی از بزرگترین مراکز خرید کاشان با کلی امکانات رفاهی و تفریحی
اقتصادی	لیلی	۷.۸	محدوده چهارراه کاشانی و سه‌راه ملک آباد و دسترسی نسبتا نزدیک به خانه‌های تاریخی

اگر فضای اقامتی حیاط‌دار با معماری قدیمی را می‌پسندید باید به سراغ اقامتگاه های سنتی کاشان بروید که در هر سه رده گفته شده گزینه قابل انتخاب وجود دارند:

سطح انتخاب	هتل	امتیاز مهمانان از ۱۰	ویژگی مهم
لوکس	خانه عامری‌ها	۸.۴	مجموعه تاریخی در خیابان علوی و نزدیک به خانه‌های تاریخی
میان‌رده	گیواک	۹.۱	در بافت تاریخی و محدوده خیابان علوی با دسترسی نزدیک به خانه‌های تاریخی
اقتصادی	معمار	۸.۵	در بافت قدیم شهر و نزدیک بازار تاریخی

این امتیازها مربوط به اواخر مهر ۱۴۰۵ هستند که ممکن است بسته به زمان رزرو شما، قیمت و میانگین امتیاز کلی مسافران متفاوت شده باشد.

از کاشان چه یادگاری ببریم؟

برای انتخاب سوغات کاشان، سلیقه کسی که قرار است هدیه بگیرد را در نظر بگیرید؛ کلوچه و پشمک برای دوستداران شیرینی، گلاب و زعفران علوی برای علاقه‌مندان به آشپزی و محصولات شعربافی برای کسانی که هدیه‌های ماندگار دوست دارند، انتخاب‌های مناسبی هستند. پیش از خرید، تازگی خوراکی‌ها، محل تولید صنایع دستی و بسته‌بندی مناسب مسیر برگشت را بررسی کنید. اگر هم هنوز انتخاب نکرده‌اید، بخشی از بازارگردی را به دیدن کارگاه‌ها و چشیدن شیرینی‌های محلی اختصاص دهید؛ شاید سوغاتی دلخواهتان را همان‌جا پیدا کنید.

سؤالات متداول