قلعه مارکوه رامسر؛ قلعه تاریخی با قدمت بیش از ۱۰۰۰ سال

از بین جاذبه‌های تاریخی و طبیعی شهر رامسر، قلعه مارکوه یک جاذبه متفاوت است؛ دژی که بالای کوه قرار گرفته و برای رسیدن به این قله باید صدها پله را در مسیر سرسبز و دیدنی طی کنید. وقتی به بالای قله برسید، بخش بزرگی از جلگه‌های اطراف، دریای خزر، ارتفاعات البرز و محدوده رامسر و تنکابن را به راحتی خواهید دید. بخاطر همین بازدید از قلعه مارکوه فقط تماشای یک اثر تاریخی با قدمت هزار ساله نیست بلکه پیاده‌روی، طبیعت‌گردی و تماشای چشم‌اندازهای شمال هم بخشی از آن محسوب می‌شوند.

اگر در یک مجله گردشگری مثل اقامت ۲۴ دنبال جاذبه‌ای هستید که ترکیب تاریخ و طبیعت باشد، قلعه تاریخی مارکوه یکی از زیباترین‌ها به شمار می‌رود. این قلعه در فهرست جاهای دیدنی رامسر یکی از خاص‌ترین‌ها به شمار می‌رود که قدمت آن را حداقل به قرن سوم هجری قمری نسبت می‌دهند. البته در خصوص زمان دقیق ساخت اولیه قلعه اتفاق نظر وجود ندارد ولی برخی منابع گزارش کرده‌اند که بنای اولیه قلعه تاریخی مارکوه قبل از دوره اسلامی ساخته شده است.

نام قلعه مارکوه به انگلیسی معمولا به شکل Markuh Castle یا markooh Castle نوشته می‌شود که اگر قصد داشتید در منابع خارجی در مورد این قلعه بخوانید به شکل درست جستجو کنید. این دژ به دلیل ارتفاع زیاد، دید مناسبی به اطراف دارد به همین دلیل در گذشته کارکرد دفاعی و نظامی داشته است.

قلعه مارکوه رامسر کجاست؟

قلعه مارکوه در رامسر، محدوده کتالم، در استان مازندران قرار دارد. این بنای تاریخی روی کوهی به نام مارکوه و در مسیر جاده تلارسر است. در منابع مختلف هم آدرس آن را با عباراتی مثل کتالم، جاده تلارسر یا شرق کتالم خواهید دید.

اگر برای بازدید از جاهای دیدنی مازندران برنامه‌ریزی می‌کنید، می‌توانید بازدید از قلعه مارکوه را برای غرب مازندران در برنامه خودتان قرار دهید. موقعیت قلعه مارکوه به شکلی است که از یک طرف به رامسر و از طرف دیگر به تنکابن دسترسی خواهید داشت.

عبارت قلعه مارکوه کتالم هم مربوط به همین قلعه تاریخی است؛ چون کتالم از شناخته‌شده‌ترین نقاط برای معرفی موقعیت این قلعه روی نقشه است. از بالای قلعه، چشم‌انداز دریای خزر در سمت شمال، تنکابن در شرق، رامسر در غرب و کوه‌های البرز در جنوب را خواهید داشت.

چطور به قلعه مارکوه برسیم؟

برای رسیدن به قلعه مارکوه چندین راه پیش روی شماست. یکی از مسیرهای شناخته‌شده و معروف از سمت تنکابن است. اگر از سمت تنکابن به سمت رامسر می‌روید، بعد از اینکه حدود ۱۵ کیلومتر را طی کردید، باید وارد جاده میرزا کوچک‌خان جنگلی شوید. با ادامه دادن مسیر، تابلوی مارکوه را خواهید دید، از آنجا وارد تلارسر شده و بعد از اینکه چند کیلومتر طی کنید به پای کوه خواهید رسید. سایر مسیرها از سمت روستای هریس و نیاسته هستند.

از سمت رامسر حرکت می‌کنید، می‌توانید به سمت کتالم و جاده میرزا کوچک‌خان بروید و سپس تابلوهای مارکوه و تلارسر را دنبال کنید. بخش آخر مسیر قلعه مارکوه با خودرو هم می‌توانید بروید ولی برای رسیدن به خود قلعه باید خودرو در پایین کوه پارک شود و ادامه مسیر را از پله‌ها بالا بروید.

از پای کوه تا قلعه حدود ۳۱۱ پله را باید بالا بروید. بالا رفتن از این پله‌ها بسته به اینکه چقدر آمادگی جسمانی داشته باشید و چقدر بین راه توقف کنید تا نفستان تازه شود، به شکل متفاوتی طول خواهد کشید. اما حتما کفش مناسب بپوشید و عجله نکنید.

لوکیشن قلعه مارکوه روی نقشه

آب‌وهوای قلعه مارکوه

قلعه مارکوه روی قله‌ای به ارتفاع حدود ۶۰۰ متر قرار گرفته به همین دلیل آب‌وهوای آن با قسمت‌های ساحلی متفاوت است. در فصل تابستان، موقعی که هوای ساحلی مرطوب و شرجی است، ارتفاعات مارکوه هوای خنک‌تری دارد به همین دلیل می‌توانید با پیاده‌روی در تابستان از هوای دلپذیر آن لذت ببرید.

به طور کلی، در فصل بهار، پوشش گیاهی اطراف کوه سرسبز بوده و دمای هوا هم با بالا رفتن از پله‌ها شرایط بهتری پیدا می‌کند. فصل تابستان نسبت به مناطقی که ارتفاع کمتری دارد خنک‌تر است ولی نسبت به فصل بهار، گرم‌تر است. فصل پاییز رنگ جنگل و دامنه‌های اطراف تغییر می‌کند و برای عکاسی بسیار مناسب می‌شود ضمن اینکه باید احتمال بارندگی هم در نظر بگیرید. در فصل زمستان هم باید به عواملی مثل سردی هوا، بارندگی و احتمال لغزش از پله‌ها را در نظر داشته باشید.

بهترین زمان سفر و بازدید از قلعه مارکوه

از نظر طبیعت و شرایط مسیر، بهار تا اوایل پاییز، بهترین زمان برای بازدید از قلعه مارکوه رامسر است. فصل بهار، اطراف کوه، سرسبز و هوا معتدل است و در تابستان هم در قلعه مارکوه به علت قرارگیری در ارتفاع، شرایط آب‌وهوایی نسبت به نوار ساحلی بهتر است. اوایل پاییز هم تماشای رنگ زیبای جنگل و پوشش سبز اطراف قلعه بسیار دیدنی است و برای عکاسی هم مناسب می‌شود.

با نزدیک شدن به اواخر پاییز و زمستان باید احتمال بارندگی بیشتر، سرما، یخبندان و لغزندگی از مسیر پله را در نظر بگیرید. بنابراین اگر با افراد سالمند هستید یا کودک همراه شماست که آمادگی جسمانی کافی ندارد، حتما روزهایی که هوا خشک است و بارندگی نیست را انتخاب کنید.

برای بازدید هم روشنایی روز گزینه بهتری است. با توجه به اینکه مسیر پلکانی در شب نورپردازی نشده، پیمودن مسیر خیلی دشوار است.

نکات مهم بازدید از قلعه مارکوه

مهم‌ترین نکته در بازدید از قلعه مارکوه این است که بخش آخر مسیر را نمی‌توانید با خودرو طی کنید. در این قسمت باید حدود ۳۱۱ پله را بالا بروید پس کفش مناسب پیاده‌روی داشته باشید. اگر در روزهای گرم سال هستید، آب آشامیدنی حتما داشته باشید. اگر فرد سالخورده یا با محدودیت حرکتی همراهتان هست یا آمادگی جسمانی خوبی ندارید حتما شرایط مسیر صعود را در نظر بگیرید.

بعد از بارندگی یا در هوای سرد، پله‌ها مرطوب و لغزنده هستند. خانواده‌هایی که کودک همراهشان هست باید با نظارت و کمک مضاعف به فکر صعود باشند و حتما یک نفر پشت سر فردی که کودک در بغل دارد حرکت کند تا مراقب سر خوردن یا افتادنشان باشد. وسایل سنگین یا غیر ضروری هم همراه خودتان نبرید تا بالا رفتن از پله راحت‌تر شود.

طوری هم به سمت قلعه مارکوه حرکت کنید که بازدید شما در بازه زمانی روز باشد چون در شب نور کافی اصلا نیست. اگر هم قصد دارید از چشم‌اندازهای اطراف عکاسی کنید، روزهای صاف دید شما نسبت به دشت، جنگل و دریا و غیره بسیار بهتر است.

ضمنا براساس اطلاعات فعلی در منابع مختلف، ورودی قلعه مارکوه رایگان است و از شما هزینه‌ای دریافت نمی‎کنند.

تاریخچه قلعه مارکوه

تاریخ دقیق ساخت قلعه مارکوه مشخص نیست ولی طبق منابع استفاده از آن به دوره اسلامی مخصوصا قرن سوم هجری نسبت داده شده و در قرن‌های ۶ و ۷ هجری هم کاربرد نظامی برای آن متصور شده‌اند. بنابراین قدمت قلعه مارکوه به بیش از هزار سال می‌رسد.

در کنار این روایت، فرضیه دیگری هم مطرح شده که تاریخ آن را به قبل از اسلام نسبت داده است. با توجه به اینکه برخی اجزای معماری و کاربرد دژ کوهستانی آن در دوره‌های قبل از اسلام هم رواج داشته از جمله دلایلی است که طبق آن ادعا دارند مربوط به قبل از اسلام یا دوره ساسانیان بوده است.

در منابع تاریخی، حضور اسماعیلیان در مارکوه هم آمده است. موقعیت جغرافیایی قلعه مارکوه به گونه‌ای است که امکان دیده‌بانی بخش وسیعی از مناطق اطراف را میسر می‌کرده بنابراین اهمیت نظامی آن را بیش از پیش نشان می‌دهد. طبق مستندات تاریخی دلیل انتخاب این نقطه برای ساخت قلعه این بوده که به سمت دریای خزر، تنکابن، رامسر و کوه‌های البرز اشراف کامل داشته است.

ضمنا بد نیست بدانید که در ۲۵ اسفند سال ۱۳۷۹ با شماره ثبت ۳۴۸۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

وجه تسمیه قلعه مارکوه

نام این قلعه از کوهی گرفته شده که این بنا روی آن قرار گرفته است یعنی کوه مارکوه. با این حال در خصوص ریشه دقیق نام کوه روایت مشخص و ثابت شده‌ای وجود ندارد.

برخی روایت‌ها ادعا دارند که نام مارکوه بخاطر مقدس بودن این منطقه در گذشته و آیین مهر یا میترا بوده است. در برخی منابع هم نظریاتی در خصوص اقوام مارد یا برداشت محلی از واژه «مار» آورده شده است. با این حال در خصوص هیچ کدام از این روایات، سند قطعی و مستحکمی وجود ندارد پس ما هم در اینجا با قطعیت سخن نخواهیم گفت. موردی که روشن است، نام قلعه از کوه مارکوه گرفته شده است.

ویژگی‌های معماری و مصالح قلعه مارکوه

قلعه مارکوه حدود ۶۰۰ متر مربع مساحت دارد و چیزی که امروزه از مجموعه باقیمانده، فقط بخشی از ساختار اصلی دژ است. بقایای حصارهای جانبی، برج‌ها، قسمت‌هایی از اتاق‌ها و پلکان داخلی را هم هنوز می‌توانید ببینید. ورودی اصلی قطعه مارکوه هم در سمت شمال شرقی است.

در ساخت قلعه هم اکثرا از سنگ، ساروج و گچ استفاده شده؛ مصالحی که خیلی از دژهای تاریخی و سازه‌های دفاعی ایران از آنها استفاده کرده‌اند. بنای قلعه هم روی ارتفاع که با استفاده از دیواره‌های مستحکم ساخته شده با کارکرد دفاعی آن تناسب دارد.

فضای داخلی دژ به اندازه‌ای است که در قدیم گروهی از سربازان می‌توانستند در آن جمع شوند. در وسط محوطه فضای زیرزمینی قرار گرفته که تصور می‌کردند به عنوان ورودی تونل مخفی ساخته شده بود ولی بعد از بررسی‌های بیشتر مشخص شد این قسمت آب‌انبار قلعه بوده است. وجود این آب‌انبار برای یک دژ نظامی بسیار مهم بوده چون نیروهای مستقر در قلعه در زمان محاصره یا قطع مسیر باید ذخیره آب کافی در اختیار می‌داشتند.

معماری قلعه مارکوه ساده ولی کاملا مهندسی شده است به طوری که سازندگان قلعه به استحکام، دیده‌بانی و استفاده نظامی آن توجه زیادی داشته‌اند تا اینکه غرق در تزئینات شوند.

جاهای دیدنی اطراف قلعه مارکوه

بازدید از قلعه مارکوه را بهتر است با گردش در تعدادی دیگر از جاهای دیدنی شمال و جاذبه‌های رامسر ترکیب کنید. اگر صبح به مارکوه بروید فرصت کافی دارید تا مابقی روزتان را به دیدن طبیعت، آثار تاریخی یا تفریحات رامسر اختصاص دهید. جاذبه‌های پیشنهادی ما عبارتند از:

• پارک جنگلی صفارود
• کاخ رامسر
• تله‌کابین رامسر (از بهترین تله کابین های ایران)
• مزار حبیب محبیان

رستوران‌های نزدیک قلعه مارکوه رامسر

بعد از اینکه از قلعه مارکوه بازدید کردید و همان مسیر پله‌ای را برگشتید، برای صرف غذا به کتالم یا سایر بخش‌های رامسر بروید. با توجه به اینکه رستوران‌ها در رامسر، پراکندگی دارند قبل از حرکت موقعیت هر مجموعه و ساعت کاری را در نقشه بررسی کنید. اگر قصد دارید گزینه‌های بیشتری را بررسی کنید، بهترین رستوران های رامسر را می‌توانید در مقاله تخصصی و جداگانه‌ای که نوشته‌ایم مطالعه داشته باشید.

• رستوران پدیده رامسر
• پیتزا ژابیز
• باغ رستوران کباب خوب
• رستوران سخت‌سر
• رستوران سنتی جواهر
• فست‌فود ماتا رامسر
• کافه رستورانت فلامینکو
• رستوران گیلانو

اقامت در رامسر، رامسر رفتیم کدام هتل را رزرو کنیم؟

اگر بازدید از قلعه مارکوه بخشی از برنامه چند روزه شما برای سفر به رامسر است، انتخاب محل اقامت را براساس برنامه چند روزه خودتان اولویت‌بندی کنید. اگر در محدوده کتالم اقامت داشته باشید دسترسی به مارکوه برای شما خیلی راحت‌تر خواهد شد از طرفی رزور هتل های رامسر در محدوده شهری برای کسانی مناسب است که علاوه بر قلعه، قصد بازدید از کاخ رامسر، بلوار معلم، ساحل و سایر نقاط گردشگری در شهر را دارند. با مراجعه به صفحه رزرو هتل های رامسر می‌توانید امتیاز هر هتل را براساس نظرات مسافران قبلی، امکانات و خدمات و دسترسی به مراکز مهم را ببینید و سپس تصمیم‌گیری کنید:

• مجتمع پردیس کتالم
• هتل کوثر رامسر
• هتل رز رامسر
• هتل تاک رامسر
• هتل ماهور رامسر
• هتل پارسیان رامسر
• هتل لیان رامسر

جمع‌بندی مطالب

قلعه مارکوه رامسر جایی است که برای دیدن آن باید به خودتان کمی زحمت بدهید و از ۳۱۱ پله بالا بروید اما بعد از اینکه به ارتفاعات رسیدید، با بقایای یک دژ تاریخی روبرو خواهید شد که چشم‌انداز بسیار وسیعی به سمت غرب مازندران دارد. سابقه استفاده از قلعه حداقل به قرن سوم هجری بازمی‌گردد و همین باعث شده تا قدمت آن را بیش از هزار سال تخمین بزنند.

در بازدید از این قلعه، خود مسیر هم بخشی از جذابیت آن را تشکیل می‌دهد چون در پلکانی قدم می‌زنید که دو طرف آن را سرسبزی و زیبایی فرا گرفته است. هر چقدر ارتفاع بیشتر می‌شود، چشم‌انداز دشت، بافت روستایی، جنگل و دریای خزر گسترده‌تر خواهد شد. اگر هوای صاف، ساعات روشنایی روز و کفش مناسب برای بازدید را انتخاب کنید، گردش در قلعه مارکوه جذابیت بیشتری خواهد داشت.

سؤالات متداول