غذاهای ارومیه؛ معرفی کامل غذاهای محلی و سنتی

لازمه‌ یک سفر خوش به شهر ارومیه، داشتن خوراک خوش است! یعنی در سفر به پایتخت آذربایجان غربی، فقط بازدید از جاهای دیدنی ارومیه برای داشتن یک تجربه خوب کافی نیست. غذاهای ارومیه درواقع نشان‌دهنده آداب‌ورسوم، سبک زندگی و فرهنگ مردم این خطه هستند. اگر می‌خواهید لذت سفرتان به ارومیه تا مدت‌ها در خاطرتان بماند، باید غذاهای محلی ارومیه را بشناسید و آن‌ها را امتحان کنید. در این مطلب از مجله گردشگری اقامت۲۴ قصد داریم به معرفی غذاهای سنتی ارومیه بپردازیم.

آش‌ و سوپ‌های خوش طعم ارومیه

اولین گروه غذاهای ارومیه که قصد معرفی آن را داریم، آش و سوپ‌‌ها هستند. آش در زمان قدیم قوت غالب خوراک ایرانیان در سراسر کشور بوده است، به همین خاطر خطه آذربایجان غربی نیز از لطف حضور این غذای خوشمزه ‌در میان غذاهای سنتی ارومیه بی‌نصیب نمانده است.

آش دوغ (اَیران آشی)

آش دوغ یا اَیران آشی است که از نخود، دوغ، انواع سبزیجات تازه و کلم پخته درست می‌شود. این آش علاوه بر طعم خوشی که دارد ،برای تامین انواع ویتامین‌ها و پروتئین‌ مورد نیاز بدن هم مفید است. حتما این موضوع را قبول دارید که آش بدون نعنا، پیاز و سیرداغ، آش محسوب نمی‌شود؟ پس شما را با تصویر یک کاسه آش دوغ گرم و خوش‌عطرِ پرنعنا، پیاز و سیرداغ تنها می‌گذاریم، که فکرش دهان هر خواننده‌ای را آب می‌اندازد.

آش رشته

آش رشته که نیاز به معرفی‌کردن ندارد و ترکیب سبزی تازه، نخود، لوبیا و عدس با همان تزئین همیشگی (نعنا و پیاز و سیرداغ) و کشک است که با طعم و عطر هوس‌برانگیزش پای ثابت نذری‌ها و میان وعده‌های زمستانی‌ست. هر چند آش رشته به صورت خاص یکی از غذاهای محلی آذری ارومیه نیست و ممکن است آن را در فهرست غذاهای سنتی شهرهای زیادی ببینید؛ با این حال در میان انواع غذاهای ارومیه جزو گزینه‌های معروفی‌ست که معمولا با هنر دست و سلیقه بانوان محلی این شهر عطر و طعم خاص خودش را دارد.

آش چهل گیاه

آش چهل گیاه یکی از آش‌های سنتی و محبوب ارومیه و مناطق اطراف است که بیشتر در فصل بهار و با رویش سبزی‌های کوهی تهیه می‌شود. این آش همان‌طور که از نامش پیداست، ترکیبی از انواع گیاهان کوهی و معطر مانند پونه، ریواس، جعفری کوهی، کنگر، ترشک و سایر سبزی‌های محلی است که همراه با بلغور گندم پخته می‌شود. در بعضی از دستورهای محلی، در پایان پخت برای ایجاد طعمی ترش، به این آش دوغ یا ماست محلی اضافه می‌کنند. در باورهای غذایی محلی، این آش به ‌عنوان یک غذای مقوی و مناسب فصل بهار شناخته می‌شود که به نوعی یادآور شروع تازگی و استفاده از سبزی‌های تازه کوهی است. اگر در فصل بهار به ارومیه سفر کردید، امتحان کردن آش چهل گیاه می‌تواند یکی از تجربه‌های متفاوت و خوش‌طعم شما از غذاهای محلی این شهر باشد.

آش برگ مو

آش برگ مو مشابه بسیاری از موارد لیست غذاهای محلی ارومیه، طعم ترشی دارد. فصل پخت این آش با مواد اولیه تازه معمولا بهار و اوایل تابستان است؛ چون برگ‌های انگور در این بازه زمانی سبز شده و آماده چیدن هستند. مواد این آش علاوه بر برگ مو شامل لپه، برنج، گوشت چرخ‌کرده و سبزیجاتی مثل ترخون و مرزه هم می‌شود. در دستور پخت محلی آش برگ مو به آن بلغور هم اضافه می‌کنند.

آش کلم (یرتخلی یا تورشولی آش)

آش کلم که با نام‌های «یرتخلی» و «تورشولی آش» نیز در ارومیه شناخته می‌شود، یکی دیگر از خاص‌ترین غذاهای ارومیه‌ای ا‌ست. این آش طعم ملسی دارد و از ترکیب بلغور گندم با سبزیجات تازه، برنج، گوجه فرنگی و نخود پخته تهیه می‌شود. دلیل مزه‌‌ ترش آش یرتخلی، داشتن ترکیب محلی آبغوره و شیره است.

یارما شورباسی یا سوپ بلغور

با توجه به موقعیت جغرافیایی آذربایجان غربی، ارومیه در اغلب سال آب‌وهوای خنکی دارد؛ بنابراین فرقی نمی‌کند که برنامه سفرتان را در چه فصلی می‌چینید؛ یک کاسه سوپ بلغور یا یارما شورباسی گرم انتخابی عالی‌ست تا بعدازظهری  دل‌چسب را در ارومیه تجربه کنید. این آش از ترکیب بلغور گندم، لوبیا چیتی، آلو خورشتی، غوره، گوجه فرنگی و رب گوجه تهیه می‌شود و مزه ترشی دارد.

خوراک و خورش‌های دلچسب

اگر در طول گشت‌وگذارهای مفصل خود در ارومیه به یکی از رستوران‌های شهر سر بزنید، احتمالا با یک گروه محبوب از غذاهای محلی ارومیه، یعنی خوراک و خورش‌ها روبه‌رو ‌شوید که بعضی با برنج و تعدادی با نان سرو می‌شوند. در ادامه این مدل غذاهای ارومیه را معرفی می‌کنیم.

ارومیه خورش

اگر غذای مجلسی و مهمانی‌پسند ارومیه خورش را از نزدیک ببینید، احتمالا فکر می‌کنید همان خورش قیمه بادمجان معروف است که اسمش را عوض کرده‌اند. این دو غذا شباهت زیادی دارند و تنها تفاوت آن‌ها این است که در ارومیه خورش به‌ جای لپه از لوبیا چیتی استفاده می‌شود. همچنین در دستور پخت‌ محلی این غذا به آن غوره هم اضافه می‌کنند که باعث می‌شود این غذای جذاب، ترش‌تر هم شود.

خورش کنگر

این خورش سنتی و معروف مشابه آش برگ مو یکی از غذاهای ارومیه در فصل بهار است چون کنگر یک گیاه بهاری‌ست و تنها در سه ماهه اول سال می‌توانید آن را به‌ صورت تازه خریداری کنید. در طبخ خورش کنگر، بسته به سلیقه آشپز و ذائقه افراد از گوشت قرمز یا مرغ استفاده می‌شود.

خورش آق‌ماش

خورش آق ماش یک خورش ارگانیک و سالم دیگر از خطه آذربایجان غربی است که طرفدار زیاد دارد. ماش، سیب‌زمینی، گوشت چرخ‌کرده یا گوشت قیمه‌ای، رب گوجه، پیاز و ادویه‌جات رایج، مواد تشکیل‌دهنده این خورش هستند که با برنج و ترشی سرو می‌شود.

جغوربغور

اگرچه جغور بغور اصالتا غذای سنتی زنجان، همسایه استان آذربایجان غربی‌ست اما بعضی از رستوران‌های ارومیه جغور بغور اصل زنجان را پخت و سرو می‌کنند. جغور بغور از جگر، دل و قلوه تهیه می‌شود که با پیاز و ادویه‌جات مختلف، حسابی مزه‌دار شده‌اند. این غذا به خاطر مواد تشکیل‌دهنده‌ خود، بسیار سالم بوده و سرشار از پروتئین است.

خوراک تره کوهی (گندله قورماسی)

خوراک تره کوهی یا به زبان محلی گندله قورماسی را می‌توانید به عنوان صبحانه در سفر نوش جان کنید. قورماسی نوعی املت است و با نان سرو می‌شود. این املت ارومیه‌ای از سبزی گندله (نوعی تره فرنگی در کوه‌های آذربایجان) و تخم مرغ تهیه می‌شود.

گیزاتما

گیزاتما، انتخاب برتر برای گیاه‌خواران و علاقه‌مندان به غذاهای گیاهی‌ست. گیزاتما یکی از معروف‌ترین غذاهای محلی آذری ارومیه بوده که با نان، ماست و سیر سرو می‌شود. ترکیبات این غذا شامل بادمجان، سیب‌زمینی، کدو، فلفل سبز، گوجه فرنگی، سیر و چاشنی‌های رایج است.

شورجه

اگر می‌خواهید یکی از غذاهای محلی ارومیه را تست کنید که برای کنترل چربی، کلسترول خون، تقویت دندان و… مفید است،‌ شورجه را از قلم نیندازید. البته از دید اهالی ارومیه و ساکنین محلی، شورجه بیشتر از آنکه یک غذا باشد، نوعی دسر یا پیش‌غذاست. مواد اولیه این دسر آذری شامل ماست، تخم مرغ، نشاسته، آب‌گوشت، گوشت قیمه، ذرت، نمک، فلفل و پیازداغ است.

دلمه، کباب، کوکو و کوفته‌های معروف

در این دسته‌بندی از غذاهای محلی ارومیه هم مثل سایر بخش‌ها با تنوع قابل توجهی از انواع دلمه، کباب، کوکو و کوفته‌های معروف روبه‌رو هستیم.

کوفته مرغ

کوفته مرغ نه تنها یکی از بهترین غذاهای ارومیه‌ است، بلکه در کل ایران نیز از شهرت و محبوبیت خوبی برخوردار است. این کوفته مانند کوفته تبریزی درست می‌شود؛ با این تفاوت که در پخت آن مرغ چرخ‌کرده جایگزین گوشت قرمز چرخ‌کرده می‌شود.

یرآلما کبابی (سیب زمینی تنوری)

یرآلما کبابی یا سیب زمینی تنوری یکی از قیمت‌مناسب‌ترین خوراکی‌های سنتی ارومیه است. این غذا را می‌توانید بسته به نوع طبخ آن به عنوان غذای اصلی یا میان وعده استفاده کنید. در یرآلما کبابی، سیب‌زمینی‌های تنوری به چاشنی‌های طعم‌دار مانند رزماری، زیره، نمک و فلفل آغشته‌شده و طعم منحصربه‌فرد و به‌یادماندنی‌ را خلق می‌کنند.

پیاز کبابی

یکی دیگر از خوراکی‌های سنتی ارومیه که پیشنهاد می‌کنیم امتحان کنید پیاز کبابی‌ست که در آن‌ پیازهای پوست‌کنده روی آتش کباب‌شده و طعم جذابی دارند.

گشنیز کباب

گشنیز کباب درواقع نوعی کوفته‌ آذری‌ست که از ترکیب گشنیز و گوشت چرخ‌کرده، لپه، تخم مرغ، پیاز و ادویه‌جات محلی تهیه می‌شود. این غذا را می‌توانید به انتخاب خود با برنج یا نان میل کنید.

دلمه برگ کلم

دلمه برگ کلم دستورپخت‌های مختلفی دارد و در هر نقطه از ایران به یک روش و با چاشنی‌های مختلفی تهیه می‌شود. مواد اولیه این غذا شامل برگ مو، لپه، بلغور گندم، برنج، سبزی‌های مختلف و ادویه‌جات محلی‌ست. آشپزان محلی ارومیه، دلمه برگ کلم را با ترکیب ماست، سیر، پیاز، رب گوجه و ادویه‌جات طعم‌دار می‌‌کنند.

کوکو تره

اگر روزی طولانی‌ را در سفر خود به ارومیه گذرانده‌اید و دلتان می‌خواهد با یک شام سبک، روزتان را به پایان برسانید، کوکو تره گزینه خوبی‌ست. این غذا فرآیند طبخ ساده‌ای دارد و از نظر قیمتی هم بسیار مناسب است. مواد تشکیل‌دهنده کوکوتره شامل تره، تخم مرغ، سیر، گردو و زرشک می‌شود.

غذاهای نانی و پلویی ارومیه

قبل از آنکه سراغ دسر و شیرینی‌های محلی ارومیه برویم، با آخرین گروه از غذاهای محلی ارومیه یعنی غذاهای نانی و پلویی آشنا می‌شویم.

دیزی سنگی

در میان لیست غذاهای ارومیه که تا این‌جا معرفی کردیم، مواردی بودند که مختص ارومیه نبوده و صرفا پخت آن‌ها در این شهر، شیوه خاص خودش را داشت؛ دیزی سنگی نیز جزو همان غذاهاست. احتمالا در شهرهای مختلف یا محل زندگی خودتان، بارها به رستوران رفته و دیزی خورده‌ باشید؛ با این حال سری به دیزی‌سراهای ارومیه زده و یک‌بار هم دیزی سنگی را این‌جا نوش جان کنید.

گوزلمه

گوزلمه خیلی سریع و راحت آماده می‌شود. اینر طبخ، دلیل اصلی نامی‌ست که برای این غذا انتخاب کرده‌اند؛ گوزلمه در زبان ترکی یعنی صبر نکن، منتظر نباش. پس اگر  در طول سفر حسابی گرسنه شدید، توان صبرکردن نداشتید و دنبال غذایی بودید که بی‌معطلی حاضرشود، حتما گوزلمه بخورید. این غذای سالم و ارگانیک از تخم مرغ، ماست، نمک، سیر له‌شده و آب‌کره یا روغن محلی تهیه می‌شود.

بورانی لوبیا سبز

اگر به ارومیه سفر کرده‌اید، رژیم دارید و نمی‌خواهید تحت هیچ شرایطی آن را برهم بزنید، بورانی لوبیا سبز بخورید. این غذای رژیمی و سالم از ترکیب بلغور، لوبیا سبز، پیاز، رب گوجه، برنج، لپه، نعنا، ماست و ادویه‌های محلی تهیه می‌شود.

دسر و شیرینی محلی ارومیه

حسن ختام لیست غذاهای سنتی ارومیه، دسرها و شیرینی‌های محلی هستند که به صورت مختصر و مفید دو مورد از معروف و محبوب‌ترین‌های آن‌ را به شما معرفی می‌کنیم.

کاچی (قویماخ، قیماق)

اکثر ما احتمالا  اسم کاچی را برای اولین‌بار از زبان مادر یا مادربزرگمان شنیده‌ایم که هنگام پخت آن از خواص سرشار این داروی خانگی برای بهبود حال مریض می‌گفتند. کاچی، به گویش محلی قویماخ یا قیماق، یک دسر سنتی مقوی و سرشار از ویتامین است. این دسر هم می‌تواند یک میان‌وعده باشد و هم نقش غذای اصلی را ایفا کند، مخصوصا اگر با روغن حیوانی درست شود. علاوه بر روغن حیوانی، در پخت کاچی از زعفران زیاد و انواع مغزها هم استفاده می‌شود.

باستیخ (لوزانک، باسلق)

باستیخ، لوزانک یا باسلق یکی از اصیل‌ترین شیرینی‌های محلی ارومیه و پای ثابت چمدان مسافران و گردشگران به عنوان سوغات است. در تهیه باستیخ از نشاسته، شیره انگور، گلاب و هل استفاده شده و داخل آن نیز با مغز گردو پر می‌شود. نکته‌ای که باستیخ ارومیه را خاص می‌کند، شیره‌ انگوری‌ست که در تهیه این شیرینی از آن استفاده می‌شود.

کدام رستوران‌ها را برای چشیدن طعم غذاهای محلی ارومیه انتخاب کنیم؟

برای اینکه طعم واقعی غذاهای محلی ارومیه را تجربه کنید و سفر به کامتان شیرین باشد، فقط شناختن اسم غذاهای ارومیه‌ای کافی نیست؛ بلکه بخش مهمی از این تجربه به جایی برمی‌گردد که غذا را در آن‌جا میل می‌کنید. در ادامه انواع رستوران‌ های ارومیه را معرفی می‌کنیم که می‌توانید با خیال راحت سراغشان بروید و طعم واقعی غذاهای سنتی ارومیه را در آن‌ها بچشید:

• رستوران حاجی‌باقر
• رستوران سنتی چلو کبابی ممتاز
• رستوران خان‌بابا
• رستوران باغچه‌لی
• رستوران شاهین
• مجتمع پذیرایی آنا
• رستوران باغ‌شهر
• رستوران ماد
• رستوران قصر آریا
• رستوران داریوش
• رستوران بهشت ارومیه
• رستوران کوهسار

چطور به ارومیه سفر کنیم؟

برای سفر به ارومیه روش‌های مختلفی پیش روی شماست که بسته به شرایط خود می‌توانید یکی از آن‌ها را انتخاب کنید:

• اگر ماشین دارید و محدودیت زمانی ندارید و دلتان می‌خواهد از مسیر سفر هم به اندازه مقصد لذت ببرید، می‌توانید با خودرو سفر کنید.
• اگر به دنبال یک روش کم‌هزینه و در عین حال جذاب هستید، می‌توانید قطار را انتخاب کنید. اتوبوس‌های بین شهری هم گزینه خوبی هستند.
• در نهایت چنان‌چه می‌خواهید در سریع‌ترین زمان و راحت‌ترین حالت به ارومیه برسید، کافی‌ست از مبدا شهرتان یک بلیط هواپیما به مقصد ارومیه بخرید.

در ارومیه کجا اقامت کنیم؟

انتخاب محل اقامت در کیفیت سفر و خلق تجربه‌ای خوش بسیار تاثیرگذار است؛ بنابراین خیلی مهم است که هنگام رزرو یکی از هتل‌های ارومیه با اطمینان و آگاهی دست به انتخاب بزنید. برای اینکه بتوانید گزینه‌ای را متناسب با بودجه و علاقه خود انتخاب کنید، بهترین هتل‌ های ارومیه را در لیست زیر برای شما گلچین کرده‌ایم:

• هتل دیاکو ارومیه
• هتل آنا ارومیه
• هتل آریا ارومیه
• هتل پارک ارومیه
• هتل ماه کیمیا ارومیه

صحبت پایانی

در نهایت، اگر بخواهیم یک جمع‌بندی از این مقاله داشته باشیم، باید بگوییم ارومیه فقط یک مقصد دیدنی نیست و تجربه‌ای کامل از طعم، عطر و فرهنگ است. از آش‌های مقوی و سنتی گرفته تا خورش‌های اصیل، غذاهای نانی و دسرهای محلی، هر کدام از غذاهای سنتی ارومیه بخشی از هویت این شهر را روایت کرده و سفر شما را از گشت‌وگذاری ساده به تجربه‌ای ماندگار تبدیل می‌کنند. پس اگر قصد سفر به اگر تجربه خوردن یکی از غذاهای ارومیه را دارید، برای ما در قسمت نظرات از حس و تجربه‌تان بنویسید.

سوالات متداول