آداب و رسوم مردم سوادکوه؛ مراسمی دیدنی در طبیعت بکر شمال

اگر شانس با شما یار باشد، در سفر به جاهای دیدنی سوادکوه می‌توانید شاهد آداب و رسوم این منطقه باشید. برای دیدن آداب و رسوم سوادکوه می‌توانید عیدنوروز، ماه رمضان و محرم به این شهر سفر کنید. در این مقاله از مجله گردشگری اقامت۲۴ قصد داریم سراغ آداب و رسوم مردم سوادکوه برویم تا با آیین‌های دیدنی و شنیدنی آن بیشتر آشنا شوید.

آداب و رسوم سوادکوه در عید نوروز

جشن‌های نوروزی در سوادکوه بخش جذابی از آداب و رسوم مردم سوادکوه هستند. رسم‌هایی مثل نوروزخوانی و چهارشنبه‌سوری، خبر از سال نو را می‌دهند. این آیین‌ها معمولا از نیمه اسفند آغاز می‌شوند و با موسیقی محلی، پخت آش‌های سنتی و مراسم پاک‌سازی سال کهنه همراهند. نوروز برای مردم سوادکوه فرصتی برای دیدار خانواده‌ها و زنده نگه داشتن هویت محلی است.

نوروزخوانی

نوروزخوانی یکی از مهم‌ترین آداب و رسوم مردم سوادکوه در عید نوروز است که از نیمه دوم اسفند شروع شده و تا چند روز مانده به تحویل سال ادامه دارد. در این مراسم، نوروزخوانان با لباس‌های محلی و همراه با سازهای سنتی، خانه‌به‌خانه می‌گردند و آوازهایی درباره بهار و شادی می‌خوانند. اهالی منطقه نیز با شیرینی، تخم‌مرغ، برنج یا هدیه‌های کوچک از آن‌ها استقبال می‌کنند. این آیین بخشی از آداب و رسوم شهرستان سوادکوه است که نقش پررنگی در حفظ هویت فرهنگی منطقه دارد.

چهارشنبه‌سوری و آش‌ترش

صبح آخرین سه‌شنبه سال، زنان محلی سوادکوه آشِ ترش می‌پزند که ترکیبی از گیاهان کوهی و چاشنی‌های محلی است. هم‌چنین مردم سوادکوه در چهارشنبه‌سوری، هفت بوته را به آتش می‌کشند و اعضای خانواده با گفتن جمله‌های محلی از روی آتش می‌پرند. این رسم نماد پاک‌سازی و بدرقه سال کهنه است و هنوز در روستاهای سوادکوه به شکل اصیل اجرا می‌شود.

آداب و رسوم عزاداری سوادکوه

در ماه محرم، بخش مهمی از آداب و رسوم عزاداری مردم سوادکوه زنده می‌شود. تعزیه‌های قدیمی، ذوالجناح‌گردانی و آیین‌هایی مثل زیدکشان و گهواره‌گردانی علی‌اصغر، هویت مذهبی مردم سوادکوه را نشان می‌دهند. این مراسم با نذری‌پزی، تجمع‌ مردمی و نمایش‌های آیینی برگزار می‌شوند و هر سال ده‌ها روستا در اجرای آن مشارکت دارند.

تعزیه‌خوانی محرم

تعزیه‌خوانی یکی از برجسته‌ترین آداب و رسوم عزاداری سوادکوه است و از شب هفتم تا روز عاشورا برگزار می‌شود. در این ایام، روستاهایی مثل اتو، کسلیان و پیرنعیم میزبان قدیمی‌ترین تعزیه‌های منطقه می‌شوند. مردم در تعزیه‌خوانی با پوشیدن لباس‌های نمادین، صحنه‌های واقعه کربلا را اجرا می‌کنند و خانواده‌ها نذری می‌دهند. این مراسم قدمتی بیشتر از یک قرن دارد و هویت مذهبی منطقه را شکل می‌دهد.

ذوالجناح‌گردانی

در روزهای تاسوعا و عاشورا، اسبی سفید با پوشش نمادین در دسته‌های عزاداری سوادکوه حرکت می‌کند. نوحه‌های قدیمی همراه این حرکت روایتگر غم عاشورا است. این رسم یکی از مهم‌ترین جلوه‌های آداب و رسوم مردم سوادکوه در ایام محرم است و در بسیاری از روستاها اجرا می‌شود.

زِیدکِشان

زیدکشان یکی از آیین‌های خاص سوادکوه به‌ویژه در روستای «اساس» است. مردم در این مراسم، صبح عاشورا به‌ صورت نمادین به کوزه‌های آب، تیر یا سنگ می‌زنند تا «انتقام از یزید» را بازآفرینی کنند. شکستن کوزه‌ها یادآور تشنگی کاروان امام حسین (ع) است. پس از این مراسم، تعزیه عاشورا اجرا می‌شود.

گهواره‌گردانی علی‌اصغر

زنان سوادکوهی در روز عاشورا، گهواره‌ای تزیین‌شده را به یاد حضرت علی‌اصغر (ع) همراه دسته‌های عزاداری حمل می‌کنند. این رسم در بسیاری از نقاط سوادکوه هنوز پابرجاست و بخشی از آداب و رسوم سوادکوه در محرم است.

آداب و رسوم سوادکوه در ماه رمضان

ماه رمضان در سوادکوه با افطاری‌های خانوادگی و نذرهای محلی شناخته می‌شود. پس از پایان ماه، جشن شیرآشپزون در سوادکوه برگزار می‌شود که یکی از آیین‌های شاخص این منطقه است. این مراسم با طبخ شیر برنج نذری و گردهمایی عمومی همراه است و جنبه‌ مذهبی و اجتماعی دارد.

شیرآشپزون (شیر اَش)

یک روز پس از عید فطر، در منطقه لفور و سوادکوه جشن «شیرآشپزون» برگزار می‌شود. اهالی سوادکوه، شیر تازه دام را با برنج محلی می‌جوشانند و شیربرنج نذری درست می‌کنند. این مراسم با موسیقی محلی، شعرخوانی و دورهمی همراه است.

آیین‌های فصلی و کشاورزی

از جشن مردگان گرفته تا تیرماه سیزده‌شو و شیلان (دعای باران)، آیین‌های فصلی سوادکوه هستند که نشان‌دهنده وابستگی مردم به خاک و طبیعت است. این مراسم معمولا در پایان فصل‌ها یا هنگام بحران‌های طبیعی مانند خشکسالی برگزار می‌شوند و ترکیبی از باورهای اسطوره‌ای و سنت‌های محلی هستند.

جشن مردگان

جشن مردگان در ۲۸ تیرماه در سوادکوه برگزار می‌شود به این شکل که مردم صبح به زیارت امامزاده‌ها می‌روند و خیرات می‌دهند. یکی از بخش‌های مهم این روز، مسابقات کشتی لوچو است که بین پهلوانان منطقه برگزار می‌شود. این جشن بخش مهمی از آداب و رسوم در سوادکوه و بازتابی از باورهای اسطوره‌ای طبری است.

تیرماه سیزده‌شو (لال‌شو)

تیرماه سیزده‌شو یکی از آیین‌های بسیار قدیمی سوادکوه شمالی است که خانواده‌ها طی این مراسم، ۱۳ نوع خوراکی آماده می‌کنند. بخش دیگری از این مراسم این است که فردی موسوم به «لال» با صورت سیاه و بدون اینکه صحبت کند، به در خانه‌ها می‌رود و برای خانواده‌ها آرزوی برکت می‌کند.

شیلان (دعای باران)

مراسم «شیلان» در زمان خشکسالی برگزار می‌شود. اهالی سوادکوه برای اجرای این مراسم، کنار مسجد یا امامزاده جمع می‌شوند، دعا می‌خوانند و آش یا شیر برنج نذری می‌پزند. این رسم بخشی از فرهنگ و آداب و رسوم مردم سوادکوه است که هم‌چنان بعضی از روستاها به انجام آن پای‌بند هستند.

آیین‌های خانوادگی

خانواده در فرهنگ سوادکوه جایگاه ویژه‌ای دارد. مردم سوادکوه طی مراسمی مانند «گهواره‌بندان» و «دندان‌سری» لحظات مهم زندگی کودک را جشن می‌گیرند. این آیین‌ها سادگی و صمیمیت زندگی روستایی را نشان می‌دهد و نسل به نسل منتقل شده‌اند.

گهواره‌بندان

«آیین گهواره‌بندان» ده روز پس از تولد نوزاد برگزار می‌شود. در این مراسم، خانواده و اقوام دور هم جمع می‌شوند و برای کودک دعا می‌کنند. سپس هدایا روی گهواره گذاشته می‌شود و بزرگ‌ترها دعاهای قدیمی را می‌خوانند. این مراسم نوعی از آداب و رسوم مردم سوادکوه در آغاز زندگی کودک است.

دندان‌سَری

دندان‌سری مراسمی است که با رویش اولین دندان نوزاد اجرا می‌شود. خانواده‌ها در مراسم «دندان‌سری» کاچی یا آش مخصوص می‌پزند و با دعوت اقوام این اتفاق را جشن می‌گیرند. این رسم یکی از ماندگارترین آداب و رسوم شهر سوادکوه است.

آیین‌های ازدواج

عروسی در سوادکوه مجموعه‌ای از آیین‌های کهن است که هنوز در بسیاری از روستاها حفظ شده و بخش مهمی از فرهنگ محلی را تشکیل می‌دهد. این مراسم با «اَرِه‌گیرون» یا بله‌برون شروع شده، تا درباره جهیزیه، زمان مراسم و جزئیات پیوند دو خانواده تصمیم‌گیری شود. سپس یکی از زنان خوش‌بیان روستا به‌عنوان «دعوت‌گیر» به خانه اهالی می‌رود و مهمان‌ها را به‌صورت شفاهی دعوت می‌کند.

در روز عروسی، هنگام آماده شدن عروس، پدر یا برادر او نان محلی را در شال سفید پیچیده و به کمر عروس می‌بندند تا نمادی از برکت و خوش‌قدمی باشد. کاروان عروسی با نوای ساز و دهل حرکت می‌کند و در مسیر، جوانان روستا با آیینی به نام «پل‌سِری» راه را می‌بندند تا داماد با پرداخت هدیه‌ای کوچک اجازه عبور بگیرد. هنگام رسیدن به خانه داماد، سیب سرخی به‌ سمت عروس پرتاب می‌شود که گرفتن و تقسیم آن میان عروس و داماد نشانه آغاز زندگی شیرین است. در پایان، نزدیکان داماد با دادن هدیه‌هایی، به برگزاری جشن کمک می‌کنند. این مجموعه آیین‌ها نشان می‌دهد که عروسی در سوادکوه صرفا یک مراسم خانوادگی نیست، بلکه رویدادی اجتماعی و سنتی با مشارکت اهالی است.

شب یلدای سوادکوه

یکی از مهم‌ترین مراسم در آداب و رسوم سوادکوه در شب یلدا است. مردم سوادکوه در شب یلدا، دور هم جمع می‌شوند، سفره‌ای شامل پشت‌زیک، ازگیل، انار و هندوانه می‌چینند و بزرگان قصه‌های قدیمی را بازگو می‌کنند.

در سوادکوه کجا اقامت کنیم؟

هنگامی که به سوادکوه سفر می‌کنید، از نظر اقامت خیالتان راحت باشد زیرا این منطقه، اقامتگاه‌ها و هتل‌های متنوعی دارد. با مراجعه به سایت اقامت۲۴ می‌توانید یکی از هتل های سوادکوه را بعد از بررسی گزینه‌های مختلف، انتخاب کنید.

صحبت پایانی

مردم سوادکوه برای مناسبت‌های مختلف مانند نوروز، محرم و ماه رمضان به آداب و رسوم خاصی پای‌بند هستند. مردم این منطقه، آداب و رسوم سوادکوه را به عنوان هویت فرهنگی خود زنده نگه می‌دارند و به فرزندانشان آموزش می‌دهند. در این مقاله ما آداب و رسوم مردم سوادکوه را گلچین کردیم، اگر مورد دیگری را می‌دانید، برای ما حتما در قسمت نظرات بنویسید.

سوالات متداول