کشف رود مشهد با میلیون‌ها سال قدمت را بشناسید!

کشف رود بین دره کشف رود خراسان رضوی و شمال شهر مشهد قرار گرفته است. در حوضه آبریز کشف رود شهرستان‌های مهمی مثل گلبهار و چناران قرار گرفته‌اند. سرچشمه کشف رود از رشته کوه هزار مسجد، رشته کوه بینالود و کوه‌های قطار اولنگ فریمان است که رودهایی فصلی و سیلابی هستند. در طی سالیان اخیر و مخصوصا در سال ۱۴۰۵ طرح ساماندهی کشف رود توسط شهرداری مشهد شروع شده که قصد دارند به یک تفرجگاه بزرگ به اسم بوم پارک تبدیل شود. تمدن تاریخی توس کنار رودخانه کشف رود تشکیل شده و در شاهنامه هم به آن «کاسه رود» گفته شده است. اگر در آینده نزدیک به فکر جاهای دیدنی اطراف مشهد خواهید بود حتما به این منطقه سر بزنید. در ادامه این مقاله از مجله گردشگری اقامت ۲۴ اطلاعات کاملی در خصوص رودخانه کشف رود و تمامی موارد مرتبط با آن صحبت خواهیم کرد.

 معرفی کشف رود مشهد

رود کشف مشهد مقدس هر سال پرندگان مهاجر و بومی زیادی را می‌پذیرد بنابراین همیشه به عنوان یکی از بهترین نقاط برای پرنده‌نگری در خراسان رضوی هم از آن یاد می‌کنند. نکته جالب توجه در مورد این رودخانه این است که تنوع پرندگان در آن بسیار زیاد است به نحوی که هر سال پرندگان جدید و کمیاب ثبت می‌شوند.

از جمله پرندگان مهاجری که در اطراف کشف رود مشهد پیدا شده‌اند شامل اردک، چنگر نوک سرخ، چنگر معمولی، حواصیل خاکستری، بوتیمار فلامینگو، انواع ادرک مثل خوتکا، آنقوت، تنجه، اردک سرسبز، فیلوش، اردک سرحنایی، پلیکان، انواع کشیم، انواع گنجشک‌سانان مثل زردپره‌ها، سهره‌ها، گنجشک‌ها، سسک‌ها، مگس‎گیرها، چوب‌پا، سنقر تالابی، کبوتر چشم زرد خاوری، سارگپه پابلند، اکراس سیاه و زنبورخوار هستند.

کشف رود در حوضه آبریز قره قوم بوده و یکی از ریزابه‌های هریرود در افغانستان هم هست که طول آن بین ۳۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر است. کشف رود دشت رسوبی مشهد را ساخته که بستر آن در میان دشت با کوه‌های بلند احاطه گردیده و شیب ملایمی هم دارد. کف آن از رسوبات دانه ریز در بخش علیا و سفلا از شن و قلوه سنگ است.

کشف رود مشهد کجاست؟

سرچشمه کشف رود ۱۸ کیلومتری جنوب غربی قوچان، نزدیک سرچشمه رود اترک از دامنه سرآخور از رشته کوه هزار مسجد است. به دلیل ریزابه‌های مختلفی که به کشف رود پیوسته، مکان هر سرچشمه متفاوت است. حدود یک قرن پیش، سرچشمه کشف رود نیم بلوک چناران، نزدیک چشمه گیلاس ثبت شده است.

جهت رودخانه کشف رود، شمال غربی – جنوب شرقی است که از شهرستان‌های قوچان، چناران و دشت مشهد عبور کرده و از دو سمت شاخه‌های مختلفی به آن می‌پیوندد. کشف رود در جنوب مزداوند وارد دره تنگی شده و بعد از خروج از آن، در ناحیه مرزی پل خاتون در شهرستان سرخس، در مرز ترکمنستان، شاخه بزرگ هریرود به آن پیوند می‌خورد که هریرود از آن نقطه با نام تِجِن در ترکمنستان مسیر را ادامه می‌دهد.

لوکیشن کشف رود مشهد روی نقشه

وجه تسمیه کشف رود

چرا به این رودخانه، کشف رود می‌گویند؟ کشف (Kashaf) به معنی لاک پشت است بنابراین کشف رود به معنی رودی است که در آن لاک پشت زیادی وجود دارند. چون در قدیم لاک پشت‌های کوچک و بزرگ زیادی در این منطقه بودند به آن کشف رود گفته شده است. همچنین امین لشگر در گزارشی از سفر خود به خراسان در سال ۱۳۰۰، از روستایی به نام روستای کشف اسم برده است.

ماجرای اژدهای کشف رود چیست؟

نام کشف رود در شاهنامه فردوسی هم چندین بار آمده است. به نقل از شاهنامه، سام نریمان در نامه خود به منوچهر در خصوص جنگ با اژدها و در نهایت کشتن آن گفته است. طبق گفته سام، جد رستم، او اژدهایی که در مسیر کشف رود قرار داشته را کشته چون به قدری بزرگ بوده که جریان آب را بسته بوده و کشتزارها را خشک و چارپایان را تلف کرده است. به همین دلیل این منطقه کاملا خالی از سکنه شده بود. بنابراین سام، اژدهای کشف رود را کشت تا آبادانی و سرسبزی به این منطقه بازگردد.

تاریخچه کشف رود مشهد

براساس نتایج بررسی‌های مختلف از باستان‌شناسی و مطالعات مختلف، معلوم شده که حاشیه کشف رود محل زندگی قدیمی‌ترین نسل انسان در فلات ایران بوده است. بنابراین کشف رود یک رود اساطیری و کهن است. براساس یافته‌های مربوط به این منطقه، قدمت کشف رود مشهد به حدود ۱ میلیون سال یا عهد پارینه‌سنگی میانی می‌رسد. متأسفانه اکثر کاوش‌های صورت گرفته مربوط به حوالی توس و مشهد برای کشف رود هستند و اطلاعات زیادی در مورد سایر نقاط نداریم.

همچنین شواهد فسیلی هم در این منطقه پیدا نشده تا بتوان در خصوص انسان‌های سازنده ابزارهای پیدا شده اظهارنظر دقیقی داشت.

آخرین بررسی‌ها مربوط به کشف رود به سال ۱۳۵۳ خورشیدی برمی‌گردد که در آن زمان، کلود تیبو، زمین‌شناس فرانسوی و علی آریایی از دانشگاه فردوسی مشهد، محوطه‌های مختلفی در اطراف کشف رود پیدا کردند که می‌توان به آبروان، بغبغو و چاهک اشاره کرد. همچنین در طی این کاوش، ۸۰ نمونه دست ساخته سنگی از ۷ محوطه پیدا شد.

با توجه به این کشفیات تاریخ این منطقه به بیش از ۸۰۰ هزار سال می‌رسد چرا که ابزارهای پیدا شده را می‌توان به دوره پارینه‌سنگی در فلات ایران و نخستین جمعیت انسانی در خارج از آفریقا نسبت داد. کشف رود چون ظرفیت آب رودخانه‌ای زیادی داشته، منابع شکار فراوان و سنگ کوارتز زیادی داشته، محل زندگی گردآورندگان غذا بوده است.

مجموعه کشف شده بعد از بررسی به موزه ملی ایران برده شد. این مجموعه در اوایل دهه ۱۳۸۰ به بخش پارینه‌سنگی موزه ملی ایران منتقل گردید و مجددا توسط فریدون بیگلری بررسی شد. پس از آن معلوم شد که برخی از این آثار دست ساخت انسان نیست و صرفا قطعات شکسته یا لب پر شده قلوه سنگ کوارتز یا دُر کوهی هستند. اما مابقی شامل سنگ مادر و سنگ مادرهای ساطوری شکل، تراشه ساده و ابزارهای خراشنده، کنگره‌دار و درفش هستند.

کشف رود چه مشخصاتی دارد؟

کشف رود از نوع طغیانی است که مقدار آبدهی سالانه آن ۶۲ تا ۷۲ میلیون متر مکعب است. آب بخش پایاب رود بخاطر وجود املاح فراوان در اکثر مواقع قابل شرب یا قابل استفاده برای سایر مصارف نیست. کیفیت آب کشف رود از مشهد تا لنگرک، شور ولی قابل شرب است ولی از از لنگرک تا بغبغو شورتر و غیر قابل شرب می‌شود. بعد از اینکه آق دربند را رد کنید، نهرهای آب شیرین به آن ملحق می‌شوند و کیفیت آب را بهتر می‌کند. وقتی کشف رود از شورجه رد می‎شود دوباره کیفیت آب افت کرده و غیر قابل شرب می‌شود. پوشش گیاهی مناسبی هم در اطراف کشف رود نیست در نتیجه سیلاب شدید رخ می‌دهد. بخش بزرگی از کشف رود صرف کشاورزی دشت مشهد می‌شود.

پل‌های مسیر کشف رود

کشف رود از سرچشمه تا بیرون رفتن از مرز، از راه‌های اصلی شهرستان‌های مختلف و راه آهن مشهد – سرخس عبور می‌کند. برای رد شدن از مسیر رود، پل‌های مختلفی ساخته شده که سه پل سنگی و بسیار محکم شامل دو پل در شمال مشهد بروی جاده چهچهه – دو شاخ و یک پل هم نزدیک شهر قوزقان در مسیر جاده مشهد را دارد. ییت موقعی که در اواخر زندگی ناصرالدین شاه به ایران آمده بود، به پل شاهی که روی کشف رود ساخته شده اشاره کرده بوده است. این پل در فاصله ۱۲ فرسنگی سرچشمه کشف رود است.

ریزابه‌های کشف رود

ریزابه‌های مختلفی در مجموع با همدیگر کشف رود را می‌سازند که برخی از مهم‌ترین آنها عبارتند از:

فرزی

فرزی یا فریزی یا دیاله، مهم‌ترین ریزابه کشف رود و رودخانه دائمی به طول ۳۵ کیلومتری است که از دامنه شمالی رشته کوه بینالود به سمت شمال می‌رود. در طول مسیر به دشت چناران می‌ریزد.

بقمچ

ریزابه بعدی کشف رود، بُقمچ به طول ۶۵ کیلومتر از دامنه کوه جهانگیر از رشته کوه هزار مسجد به فاصله ۸۵ کیلومتری شمال غربی مشهد است که بعد از عبور از دشت مشهد به کشف رود ملحق می‌شود.

گلمکان

دریاچه چشمه سبز گلمکان، با رودخانه دائمی به همین اسم به طول ۲۲ کیلومتر تغذیه شده و بعد از عبور کردن از روستای گلمکان، به دشت چناران می‌رود.

دولت‌آباد

دولت‌آباد رودخانه دائمی از ۵۰ کیلومتری غرب مشهد، از رشته کوه بینالود سرچشمه گرفته و از روستای دولت‌آباد عبور کرده و از ساحل راست به کشف رود می‎‌ریزد.

زشک

رودخانه زشک هم دائمی است که از کوه سیاه‌خانی و بینالود سرچشمه می‌گیرد. این رودخانه با عبور از روستای زشک از ساحل راست به کشف رود می‎‌ریزد.

کارده

رودخانه فصلی کارده به طول ۶۶ کیلومتر، از دامنه جنوبی کوه هزار مسجد سرچشمه گرفته و با عبور از روستای کارده، آندرُخ و رضوان، موقع پرآبی، از ساحل چپ به کشف رود می‌ریزد. بد نیست بدانید که سد کارده هم جزو جاهای تفریحی معروف است.

مایان

رودخانه فصلی مایان با طول ۳۰ کیلومتر، از دامنه شمالی کوه بینالود سرچشمه گرفته و با عبور از روستای ازغد، مایان بالا و پایین در روستای حصار، با رودخانه دره ده باز ترکیب شده و موقع پر آبی از ساحل راست به کشف رود می‌ریزد.

طرق

رودخانه کال طرق، رودخانه دائمی به طول ۴۸ کیلومتر، از دامنه شمال شرقی کوه غار کهنه، سرچشمه گرفته و با عبور از روستای طرق، روستای حسن آب و قلعه النگ از ساحل راست به کشف رود می‌ریزد.

سدهای کشف رود

سدهای مختلفی روی کشف رود و ریزابه‌های آن ساخته شده که از جمله آنها می‌توان به سد طرق، سد اسجیل، سد گلستان، سد اخلمد، سد کارده اشاره کرد که برای کشاورزی و شرب قابل استفاده است.

دره کشف رود

دره کشف رود جمعیت زیادی دارد و در طول مسیر هم زمین‌های بسیاری آبیاری می‌شوند. ظاهرا دره کشف رود قبلا مسکونی بوده به نحوی که تیبو در بررسی باستان‌شناسی خود ابزارهایی مثل ساطور و ابزار سنگی متعلق به دوران کهن سنگی به قدمت ۶۰۰ هزار سال پیدا کرده است.

جاهای دیدنی نزدیک کشف رود مشهد

با توجه به اینکه کشف رود مسیر طولانی است و در یک نقطه قرار ندارد، تعیین فاصله برای نزدیکی به کشف رود کار ساده‌ای نیست. به همین دلیل ما محدوده کشف رود در حوالی مشهد، نزدیک بقایای تاریخی شاهی روی کشف رود، ابتدای جاده مشهد – کلات را به عنوان نقطه مبدأ در نظر گرفته‌ایم. بر همین اساس جاهای دیدنی مشهد در نزدیکی کشف رود با ذکر فاصله به شرح زیر هستند:

• آرامگاه خواجه ربیع
• گنبد خشتی مشهد
• خانه تاریخی داروغه
• حرم امام رضا
• آرامگاه نادرشاه افشار
• پارک کوهسنگی مشهد

چطور به مشهد برویم و کجا اقامت کنیم؟

برای سفر به مشهد بهترین گزینه رزرو تور است. تور مشهد با اقامت ۲۴ به شما امکان رزرو تور با حداقل قیمت ممکن و اقامت در هتل مدنظرتان را می‌دهد به همین دلیل تجربه کاملا متفاوتی خواهید داشت. اگر هم کلا اهل تور نیستید، پس باید اقامتگاه مناسبی رزرو کنید. پیشنهاد ما به شما رزرو هتل های مشهد یا اقامتگاه های مشهد است که براساس بودجه، رضایت مسافرین قبلی، امکانات و خدمات و نزدیکی به مراکز مهم قابل انتخاب هستند.

جمع‌بندی مطالب

کشف رود یکی از رودها و جاذبه‌های تاریخی و در آینده نزدیک، جاذبه‌های تفریحی در اطراف مشهد است. قدمت کشف رود به میلیون سال هم می‌رسد و در طرح ساماندهی به مرکز تفریحی بزرگ تبدیل خواهد شد. در این مقاله به معرفی کامل از جنبه‌های مختلف در خصوص کشف رود پرداختیم. اگر این منطقه را از نزدیک مشاهده کرده‌اید تجربه خودتان را با ما به اشتراک بگذارید.

سؤالات متداول