طاق کسری یا ایوان مدائن | شگفتی و عجایب بلندترین طاق خشتی دنیا

طاق کسری، بزرگ‌ترین و بلندترین طاق خشتی دنیا و یکی از قدیمی‌ترین جاذبه‌های باستانی منطقه بین‌النهرین است که با نام‌های «ایوان مدائن»، «ایوان خسرو» و «طاق خسرو» نیز شناخته می‌شود. اگر قصد سفر به کشور عراق را دارید، پیشنهاد می‌کنیم حتما سری هم به این جاذبه تاریخی باشکوه ایران باستان بزنید. در ادامه اطلاعات مربوط‌به طاق کسری را به شما معرفی می‌کنیم تا بعد از برنامه‌ریزی برای رزرو هتل بازدید از این بنای تاریخی را هم در برنامه سفر خود قرار دهید.

طاق کسری کجاست؟

طاق کسری در گذشته جزئی از ایران بوده است اما به دلیل جدا شدن برخی مناطق از ایران، این بنا هم اکنون در کشور عراق قرار دارد. شهری که در گذشته ایوان مدائن در آن واقع شده بود، تیسفون نام داشت و به‌همین‌دلیل برخی افراد آن را با اسم کامل «طاق کسری تیسفون» می شناسند. هم‌اکنون به‌دلیل بی‌توجهی به این بنای تاریخی، طاق کسری ایران باستان آسیب زیادی دیده است.

جالب است بدانید که ایوان خسرو در نزدیکی آرامگاه سلمان فارسی (یکی از یاران پیامبر اسلام) قرار دارد. برای دسترسی به طاق کسری عراق پیشنهاد می‌کنیم از خودروهای اجاره‌ای سافاری استفاده کنید و به‌دلیل دور بودن مکان قرارگیری ایوان مدائن، با خودرو سواری یا شخصی استفاده نکنید. همچنین پیشنهاد می‌کنیم بازدیدتان از طاق کسری را در صبح انجام دهید و تا قبل از ساعت ۳ تا ۴ بعدازظهر برگردید.

آدرس طاق کسری: عراق، استان دیاله، ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی بغداد، ساحل شرقی رود دجله

لوکیشن طاق کسری روی نقشه

تاریخچه طاق کسری

به‌لحاظ تاریخی هنوز زمان دقیق ساخت طاق کسری مشخص نیست. بنا به یک روایت، ایوان مدائن در زمان شاپور اول و به دستور پادشاه خسرو پرویز در سال‌های ۲۲۴-۲۴۱ میلادی ساخته شده است. به نظر می‌رسد خسرو پرویز ساخت ایوان مدائن را به معمار مشهور آن دوره سپرده و بعد حدود ۷ سال این بنا ساخته شده است.

برخی تاریخ‌نگاران نیز قدمت ایوان مدائن را به زمان پادشاهی خسرو انوشیروان که از پادشاهان قدرتمند ساسانی بوده، نسبت می‌دهند. عده‌ای نیز معتقدند ایوان خسرو در زمان اشکانیان ساخته شده و در دوران ساسانیان مورد بازسازی قرار گرفته است. به‌هرصورت هم‌اکنون از طاق کسری تنها خرابه‌هایی باقی مانده و هنوز هم اختلافات زیادی درباره زمان و دوره تاریخی ساخت این بنا وجود دارد.

معماری ایوان مدائن

بنای ایوان مدائن از شگفت‌انگیزترین آثار معماری دوره ساسانی به حساب می‌آید، هرچند امروز بسیاری از این بنای تاریخی نابود شده است، اما هنوز هم جاذبه‌های خاص خود را دارد. جالب است بدانید طاق کسری برای نشان‌دادن قدرت و ثروت ساسانیان ساخته شد و امروز تنها ورودی بنا و طاق کسری باقی مانده است. درباره ویژگی‌های طاق بنا نیز باید گفت که اندازه کلی آن ۲۵ متر، ارتفاع و بلندی آن ۳۷ متر و پهنای آن نیز نزدیک به ۴۳ متر است.

نکته مهم آن‌که در زمان ساسانیان ساختن طاق نماها رواج زیادی داشت، از طرفی به‌دلیل کمبود چوب، معماران مجبور بودند روشی جدید برای ساخت بناها در پیش بگیرند. به‌همین‌منظور از حلقه‌های قوس‌دار به جای چوب استفاده کردند. جالب است بدانید که در ساخت طاق کسری از آجر و گچ استفاده شده است. همچنین در ساخت بنای ایوان مدائن از معماران و طراحان از یونان، روم باستان و سوریه نیز استفاده شده و همین موضوع نیز سبب شده که نشانه‌هایی از سبک معماری این کشورها نیز در ایوان مدائن وجود داشته باشد.

اگر برای بازدید از این کاخ بروید، صرفا یک طاق فروریخته با شکافی بزرگ را می‌بینید، اما آن‌چیزی که در زمان ساسانیان ساخته شده، بنایی کاملا متفاوت با آن چیزی است که امروز می‌بینید و طاقی که امروزه وجود دارد، در واقع دو طاق بوده است. به‌این‌صورت‌که طاق دوم در کنار طاق اول قرار داشته و در برخی از کتب تاریخی نیز ذکر شده که این کاخ ابعاد و اندازه‌هایی بزرگ‌تر از طاق اول داشته است. امروزه این طاق به طور کلی از بین رفته و صرفا بقایایی از آن بر روی زمین باقی مانده است. 

باتوجه‌به پیشرفت تکنولوژی مهندسان توانستند تصاویر بازسازی‌شده طاق کسری را مشابه‌سازی کنند. دومین نکته مهم درباره طاق کسری آن است که در زمان ساسانیان یک پرده زربافت بلند و بزرگ از این طاق آویزان بوده که به‌عنوان نمادی از شکوه و عظمت ساسانیان به شمار می‌رفته است. همچنین در قسمت انتهایی ایوانی که در بخش شرقی طاق کسری قرار گرفته، دری وجود دارد که به بخش داخلی مجموعه باز می‌شود و سپس به اتاق‌های کوچک‌تر راه پیدا می‌کند. 

این اتاق‌ها سپس به یک تالار بزرگ متصل می‌شود که با طاق ایوان نیز هم‌عرض است. یکی از ویژگی‌های مهم که در طراحی بنای طاق کسری وجود دارد، مربوط به تخمین‌های محاسباتی است که معماران عصر ساسانی برای وزن و سنگینی این بنا داشته‌اند. آن‌ها گمان می‌کردند که این بنا بسیار سنگین باشد و به‌همین‌دلیل ستون‌ها و پایه‌های طاق را بسیار پهن و مستحکم ساخته‌اند که بتواند وزن بنا را به‌خوبی تحمل کند. در قسمت زیر طاق پهنایی که برای پایه‌ها در نظر گرفته شده و حتی می‌تواند به ۴ تا ۷ متر نیز برسد.

شگفتی‌های معماری طاق کسری

بنای طاق کسری حتی امروز هم باعث شگفتی معماران و مهندسان است، چراکه ساختن یک بنا با ارتفاع ۳۷ متر در دوره‌ای که هیچ‌گونه ماشین و ابزارآلات پیشرفته وجود نداشته و تنها ماده ساختمانی به‌کاررفته در آن گچ بوده، هنوز هم اعجاب‌انگیز و نشان‌دهنده توانایی معماران ایرانی در دوران گذشته است.

شکاف در طاق کسری

طاق کسری در سال‌های گذشته صدمه‌های زیادی دیده و اقدام قابل‌توجهی نیز برای بهبود وضعیت آن صورت نگرفته است. به‌عنوان‌مثال در سال ۲۰۲۱ میلادی بخشی از طاق کسری دوباره فرو ریخت و باعث نفوذ آب باران به داخل آن شد. هیچ بازسازی و مرمتی روی این بنا صورت نگرفته و به نظر می رسد در آینده نه چندان دور به طور کامل نابود شود. متاسفانه هنوز هیچگونه اقدامی برای ثبت این ایوان در فهرست میراث جهانی یونسکو صورت نگرفته است و هر گونه شایعات درباره ثبت آن در یونسکو، صحت ندارد.

ویژگی‌های بنای طاق کسری

ایوان مدائن بعد از پل گاومیشان، دومین طاق عریض در تمدن ایران باستان در دوره حکومت ساسانیان به حساب می‌آید. مهم‌ترین کاربرد طاق کسری در آن دوره تاریخی، میزبانی از جشن‌هایی مثل نوروز و مراسم‌های مهم ملی بوده است.

بقایای به‌جامانده از بلندترین طاق جهان

طاق کسری جزئی از کاخ سلطنتی بزرگ ایوان کسری به طول ۳۶۵ متر و عرض ۲۷۵ متر بوده است. این کاخ در دوره شکوه خود در شهر تیسفون قرار داشت که بزرگترین شهر در آن زمان محسوب می‌شد و به‌همین‌دلیل به آن مدینه یا مدیتانا می‌گفتند. ایوان مدائن در طی بیش از هجده قرن که از ساخت آن می‌گذرد، بارها مورد حمله و غارت دشمنان قرار گرفته است. یکی از مهم‌ترین موارد نیز مربوط به حمله اعراب به ایران بود که سبب شد تا سال‌ها این بنا به‌صورت متروکه باقی بماند. روایت است که منصور به‌عنوان یکی از خلفای عباسی، عزم خود را جزم کرده بود تا هر طور شده طاق کسری را ویران کند، هرچند هزینه بسیار زیاد برای تخریب این بنا مانع از تصمیم او شد.

دانستنی‌های جالب درباره ایوان مدائن

• بزرگ‌ترین بنای طاقی‌شکل جهان است و ارتفاع طاق آن به ۳۷ متر می‌رسد.
• بعد از حمله مسلمانان و فتح تیسفون، اعراب برای مدتی از این بنا به‌عنوان مسجد استفاده می‌کردند.
• یکی از دلایل تخریب بنای طاق کسری سیل‌هایی بود که از سمت دجله سرازیر می‌شد.
• صدام حسین در دوره حکومت خود بر عراق دستور داد تا قسمت شرقی طاق کسری بازسازی شود، هرچند این مکان پس از تسلط نیروهای آمریکایی در عراق سوزانده شد.
• در بین آثار شاعران ایرانی می‌توان ردپاهایی از طاق کسری را به چشم دید، به‌گونه‌ای‌که شاعرانی همچون فردوسی، خیام، خاقانی و ملک‌الشعرای بهار به این بنا در اشعار خود اشاره کرده‌اند.
• اعراب در گذشته به شاهان ساسانی کسری می‌گفتند که معرب واژه خسرو بود؛ به همین دلیل نیز به این بنا، کاخ کسری یا طاق کسری می‌گفتند.

اماکن دیدنی نزدیک به طاق کسری

از آنجایی که طاق کسری در خارج از شهر بغداد قرار گرفته، جاذبه‌های زیادی در اطراف آن وجود ندارد. بااین‌حال نزدیک طاق کسری دو جاذبه تاریخی رود دجله و آرامگاه سلمان فارسی وجود دارد. همچنین در سفر به عراق می‌توانید از موزه ملی بغداد نیز دیدن کنید، موزه‌ای که اشیایی با قدمت هزاران سال را در خود جای داده است.

هتل های نزدیک به ایوان مدائن

زمانی که برای بازدید از طاق کسری می‌روید، بهتر است در خصوص انتخاب اقامتگاه خود نیز از پیش فکر کرده و مکان مناسبی را در نظر گرفته باشید. در چنین شرایطی رزرو کردن هتل مورد نظر را در اولویت قرار دهید. زمانی که هتل نزدیک به مکان باستانی را رزرو می‌کنید، هم مسافتی کوتاه‌تر را برای بازدید از آن مکان تاریخی طی می‌کنید و هم هزینه‌ای کمتر را بابت رفت‌وآمد پرداخت می‌کنید. ایوان مدائن یا همان طاق کسری در خارج از شهر بغداد قرار گرفته و نزدیک‌ترین هتل‌ها به این جاذبه تاریخی در شهر بغداد واقع شده است. از جمله این هتل‌ها می‌توان به هتل ایشتار شرایتون، هتل ستاره بغداد، هتل بابیلون، هتل المنصور، هتل گرند کریستال، هتل کورال بوتیک، هتل رویال و هتل تاج اشاره کرد.

جمع‌بندی

بزرگ‌ترین بنای طاقی‌شکل جهان است و ارتفاع طاق آن به ۳۷ متر می‌رسد. گرچه امروز تنها بخش‌هایی از این بنای تاریخی در حوالی شهر بغداد باقی مانده، اما بازدید و تماشای ایوان مدائن خالی از لطف نیست. ازاین‌رو اگر به کشور عراق و شهر بغداد سفر می‌کنید، به طاق خسرو نیز سر بزنید.

سؤالات متداول