با آداب و رسوم مردم سیرجان آشنا شوید

سیرجان در جنوب غربی استان کرمان قرار گرفته و مانند هر شهر دیگری در ایران، آیین و آداب و رسوم مخصوص خودش را دارد. فرهنگ و آداب و رسوم سیرجان پیشینه‌ای طولانی دارد و با جست‌وجو در میان آن‌ها می‌توانید ردپای باورهایی سنتی و قدیمی را حس کنید.  آداب و رسوم مردم سیرجان به مناسبت‌های مختلف مانند عید نوروز و ایام محرم برگزار می‌شود. در این مقاله از مجله گردشگری اقامت۲۴ با همراه باشید تا با آداب و رسوم سیرجانی ها آشنا شوید.  

خانه‌تکانی

خانه‌تکانی یکی از قدیمی‌ترین آداب و رسوم مردم سیرجان در عید نوروز است که معمولا از اوایل اسفند شروع می‌شود. در این رسم، مردم خانه‌های خود را به طور کامل تمیز می‌کنند، گرد و غبار سال گذشته را می‌زدایند، فرش‌ها را می‌شویند، دیوارها را سفیدکاری می‌کنند و وسایل را جابه‌جا می‌کنند. باور مردم بر این است که این کار نماد پاکی روح، دوری از بلا و شروع سالی تازه بدون بارهای گذشته است. در سیرجان، زنان خانواده اغلب با کمک همسایگان و استفاده از مواد طبیعی مانند سرکه، نمک و خاکستر این کار را انجام می‌دهند. در گذشته، خانه‌تکانی به صورت جمعی انجام می‌شد و با آوازهای محلی همراه بود، اما امروزه دیگر حالت جمعی را ندارد.

پخت کماچ سهن

کماچ سهن، شیرینی سنتی است که آن را تنها در ایام نوروز می‌پزند و از آرد گندم جوانه‌زده (سهن) تهیه می‌شود. زنان سیرجان چند هفته پیش از نوروز، گندم را خیس کرده تا جوانه بزند، سپس آن را خشک و آسیاب می‌کنند. خمیر این شیرینی، با شکر، روغن حیوانی، ادویه (زیره، هل و دارچین)، گلرنگ و گاهی گردو یا پسته مخلوط شده و در تنور سنتی پخته می‌شود. کماچ سهن، نماد برکت سال نو است که در سفره هفت‌سین قرار می‌گیرد یا برای مهمانان آورده می‌شود. باور مردم بر این است که خوردن کماچ سهن، سلامتی و شادی می‌آورد. گفتنی‌ست پخت این شیرینی به صورت جمعی و خانوادگی انجام می‌شود.

پخت شیرینی‌های محلی

در سیرجان علاوه بر کماچ، شیرینی‌هایی مانند قطاب (با مغز پسته یا بادام و گلاب)، مسقطی (با نشاسته، شکر و گلاب و پسته محلی)، باقلوا و حلوای پسته در روزهای پایانی اسفند برای پذیرایی نوروزی طبخ می‌شوند. مردم سیرجان با این باور، شیرینی‌های سنتی را می‌پزند که این شیرینی‌ها نماد مهمان‌نوازی و برکت و شادی هستند.

شنبه‌گردی

یکی دیگر از آداب و رسوم شهر سیرجان این است که مردم در اولین شنبه سال نو (معمولا روز دوم یا سوم فروردین)، به دامان طبیعت، باغ‌ها، صحراها یا زیارتگاه‌های اطراف سیرجان می‌روند. در قسمت زیر، آداب و رسوم این روز را ذکر کرده‌ایم:

• مردم به اشیای سیاه (مانند لباس سیاه یا اشیای تیره) نگاه نمی‌کنند.
• خانواده‌ها، غذاهایی مانند آش یا کباب می‌پزند.
• کودکان، بازی‌هایی مانند الک‌دلک را انجام می‌دهند.

عیدی دادن سکه

افراد مسن در لحظه تحویل سال، سکه‌ای را به عنوان نماد برکت به اعضای جوان‌تر هدیه می‌دهند. این سکه با دعای خیر همراه است و باور بر این است که سالی پر از ثروت و خیر در راه خواهد بود. این رسم در سیرجان، گاهی با خواندن شعر یا آیات قرآن تکمیل می‌شود و سکه را تا پایان سال نگه می‌دارند. این رسم ریشه در باورهای بومی دارد و بخشی از مراسم خانوادگی است.

طبخ آش

هنگام تحویل سال، زنان سیرجان رشته‌های نازک از خمیر را بریده و آش می‌پزند تا سررشته زندگی در دست‌شان بماند. این آش با حبوبات (نخود، لوبیا و عدس)، سبزیجات محلی (تره و گشنیز) و گاهی شیر گوسفند تهیه می‌شود و هم‌زمان با طبخ آن، قرآن می‌خوانند.

عید فطر

در زمان گذشته، نماز عید فطر در قبرستان‌های سیرجان برگزار می‌شد و به آن «عید اشکم» می‌گفتند. در این روز مردم سیرجان به یکدیگر می‌گویند: «نماز روزاتون قبول، خوش نماز و خوش روزه و مبارکا باشه»

جشن سده‌سوزی چوپانی

این مراسم در دهم بهمن (۵۰ روز مانده به نوروز)، در بیابان‌های اطراف سیرجان توسط چوپانان و عشایر برگزار می‌شود. مردم سیرجان در جشن سده‌سوزی، آتش بزرگی روشن می‌کنند و نوازندگی، نقالی و پایکوبی را انجام می‌دهند. این جشن نماد پیروزی نور بر تاریکی و پایان چله بزرگ زمستان است.

مراسم تولد امام زمان

مراسم تولد امام زمان بسیار پرشور در سیرجان برگزار می‌شود و به آن «روز چراغونی» می‌گویند. کاسبان در این شب، مغازه‌های خود را چراغانی می‌کنند و بین مردم نذری‌های مختلف از شربت و شیرینی گرفته تا پلو خورشت و آش پخش می‌شود.

مراسم خواباندن کودک در گل

یکی از آداب و سنت شهرستان سیرجان این است که کودک زیر دو سال را در گل محمدی می‌غلتانند تا کودک از بیماری‌هایی مانند آلرژی دور شود و ریشه در طبیعت‌دوستی دارد. زنان فامیل این مراسم را در اردیبهشت ماه (زمان برداشت گل) انجام می‌دهند و کودک را پس از حمام در پارچه سفید با گلبرگ‌ها می‌پیچند.

مراسم طلب باران

مردم سیرجان در زمان خشکسالی، دختران را آرایش کرده، به آن‌ها سبوی آب می‌دهند و با خواندن شعر، خانه‌ به‌ خانه می‌روند تا باران بخواهند. این مراسم گاهی با قربانی‌کردن و نذر همراه است.

کلوخ‌اندازون

در بین مردم سیرجان، ایام قبل از محرم، صفر، جمادی‌الاول و رمضان، به مراسم «کلوخ‌اندازون» معروف است و زمانی است که مراسم مهمانی و عروسی بیشتر از هر زمانی برگزار می‌شود.

آداب و رسوم شب یلدا در سیرجان

در طولانی‌ترین شب سال (۳۰ آذر)، خانواده‌ها در سیرجان دور هم جمع می‌شوند، قصه‌گویی می‌کنند، فال حافظ می‌گیرند و شاهنامه می‌خوانند. به این موارد، خوردن خوراکی‌ و تنقلات و انجام بازی‌های محلی را هم اضافه کنید. هم‌چنین رسم است که مردم سیرجان برای عروس کادو می‌برند تا خوشامد بگویند.

آداب و رسوم مردم سیرجان در عید نوروز

علاوه بر آنچه در قسمت‌های قبل گفتیم، آداب و رسوم مردم سیرجان مانند بسیاری از نقاط کشور، شامل مراسم زیر می‌شود:

• چیدن سفره هفت‌سین
•  کاشت سبزه
• چهارشنبه‌سوری
• سیزده‌بدر

اقامت در سیرجان

سفر به سیرجان فرصتی ناب است تا با آداب و رسوم مردم آن از نزدیک آشنا شوید. برای اقامت در این شهر پیشنهاد می‌کنیم به سایت اقامت۲۴ مراجعه کرده و هتل‌های متنوع را بررسی کنید. در لیست زیر بهترین هتل های سیرجان را معرفی کرده‌ایم:

• هتل عطر سیب
• مهمان‌سرای جهانگردی
• هتل فدک

صحبت پایانی

در این مقاله به صورت خلاصه و مفید از آداب و سنن شهرستان سیرجان صحبت کردیم. پخت شیرینی محلی، شنبه‌گردی، کلوخ‌اندازون، تولد امام زمان، خواباندن کودک در میان گل و… از جمله آداب و رسوم مردم سیرجان هستند. اگر آداب‌ورسوم خاصی را در این مقاله ذکر نکردیم، حتما در قسمت نظرات برای ما بنویسید.

سوالات متداول