مدرسه پریزاد مشهد؛ آدرس، تاریخچه و راهنمای بازدید

مدرسه پریزاد یکی از مکان های تاریخی مشهد داخل حرم امام رضاست. مدرسه پریزاد فقط یک مکان قدیمی نیست بلکه تاریخ آن که به دوره تیموری بازمی‌گردد، نشان فرهنگ بالای مردم آن دوره است. این مدرسه تاریخی چون منصوب به پریزاد – ندیمه گوهرشاد – بوده به این اسم معروف شده است. بنابراین برای بازدید از این مدرسه تاریخی باید خودتان را به مجاورت مسجد گوهرشاد برسانید. در ادامه این مقاله از مجله گردشگری اقامت ۲۴ شما را بیشتر با این مدرسه تاریخی آشنا خواهیم کرد.

مدرسه پریزاد کجاست؟

 مدرسه تاریخی پریزاد از شمال به مدرسه دو در، از شرق به دارالسیاده رضوی، از جنوب به مسجد گوهرشاد و از غرب به بازار قدیمی و سپس به صحن عتیق حرم امام رضا راه دارد.

آدرس مدرسه پریزاد: جنوب غربی حرم مطهر رضوی، باب الجواد، بست شیخ بهاءالدین، شمال غربی مسجد گوهرشاد

لوکیشن مدرسه پریزاد حرم امام رضا روی نقشه

اطلاعات بازدید از مدرسه پریزاد

برای بازدید از مدرسه پریزاد به اطلاعات زیر نیاز خواهید داشت:

شماره تلفن مدرسه پریزاد مشهد: ثبت نشده است.

هزینه ورود: رایگان

ساعت بازدید: ۲۴ ساعته. طبق اعلام برخی منابع فعلا فقط امکان بازدید آقایان وجود دارد.

پلان مدرسه پریزاد

مدرسه علمیه پریزاد یک بنای تاریخی ۲ طبقه با ۳۰۰ متر مربع مساحت دارد. ۴ ایوان، ۲۲ حجره و یک کتابخانه در این مدرسه دیده می‌شوند که ساخت آن به سبک دوران تیموری است. عکس زیر پلان مدرسه تاریخی پریزاد را نشان می‌دهد:

تاریخچه مدرسه پریزاد

مدرسه پریزاد مشهد در قرن ۹ هجری یعنی در دوره تیموریان، همزمان با تمام شدن ساخت مسجد گوهرشاد در سال ۸۲۳ هجری قمری ساخته شد. بانی ساخت مدرسه پریزاد، ندیمه گوهرشاد، همسر شاهرخ تیموری، یکی از نوادگان خواجه ربیع ابن هیثم بوده است.

همزمان با ساخت مسجد گوهرشاد، مدرسه پریزاد هم شروع به ساخت کرد که در واقع از مصالح مازاد آن این مدرسه را ساختند. پس از تکمیل ساخت، حدود ۳۰ طلبه در این مدرسه به تحصیل پرداختند و کاربرد آن به عنوان مدرسه علمیه حتی چند سال پس از انقلاب هم ادامه داشت. اکنون کاربری مدرسه پریزاد تغییر کرده و برای مراسمات مذهبی و فرهنگی استفاده می‌شود.

مرمت مدرسه پریزاد یکبار در زمان شاه سلیمان صفوی توسط نجفعلی خان بیگلربیگی قندهار با تلاش و کوشش محمدباقر بیگ و میرزا شکرالله در سال ۱۰۹۱ هجری قمری ترمیم و بازسازی شد. کتیبه سردر ورودی آن چنین تاریخی را تأیید می‌کند. کتیبه موجود در سه طرف بدنه سردر ورودی هست و نوشته روی آن به قلم ثلث به رنگ زرد در زمینه لاجوردی است. یکبار دیگر هم در سال ۱۳۶۸ هجری شمسی ترمیم شده است.

مدرسه پریزاد براساس یک وقف نامه که نسخه اصلی آن در اوقاف خراسان قرار دارد، تولیت مدرسه و کلیه موقوفات آن را به همسرش تفویض کرد. موقوفات مدرسه پریزاد برای حقوق ماهانه طلاب و سایر هزینه‌ها مصرف می‌شد. بد نیست بدانید مدرسه پریزاد در ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ ثبت ملی شده است.

معماری مدرسه پریزاد مشهد

معماری مدرسه پریزاد به دلیل اینکه در دوره تیموری ساخته شده، ۴ ایوانی است. مهم‌ترین ویژگی‌های سبک معماری این مدرسه عبارتند از:

• دو طبقه به ابعاد ۳۰۰ متر مربع، ۲۲ حجره و ۴ ایوان در ۴ سمت حیاط که در طرفین هر ایوان، اتاق و راه پله ساخته شده است.
• به دلیل اینکه در سالیان بعد، بازسازی روی بنا صورت گرفته، آثار هنری و تاریخی اصلی دوره تیموری چندان باقی نمانده اما سعی شده که این فرم حفظ شود.
• تزئینات ایوان‌های مدرسه پریزاد مشهد با گچبری، کاشی، کاشی معرق و آجرکاری انجام شده که زیباترین ایوان مدرسه پریزاد، ایوان شرقی و نمای بیرونی ایوان غربی یا همان ایوان ورودی است.
• هر گوشه حیاط، راه پله برای ورود به طبقه دوم دارد که هر کدام طاق و پیشانی هم دارند.
• برای تزئین کردن پیشانی ایوان و ورودی هر راه پله، از کاشی‌کاری و هنر کاشی معرق استفاده شده است که در آن زمان در نوع خود بی‌نظیر بود.
• صحن مرکزی مدرسه پریزاد که کوچک و مربعی است محل اصلی تحصیل طلاب بوده است.
• دهلیز طولانی با طاق قوسی در بخش غربی مدرسه وجود داردکه بخش اصلی برای ورود به مدرسه پریزاد است.
• تزئینات اصلی بنا، کاشی‌کاری ۷ رنگ به رنگ‌های آبی، نیلی، زرد، کهربایی، سبز، سفید و بنفش هستند. در زمان تیموریان این ترکیب رنگ بسیار گران‌قیمت بود تا نشان دهند مدرسه پریزاد اهمیت بسیار بالایی دارد.
• نقاشی‌های ظریف مدرسه پریزاد هم به شکل نقوش اسلیمی، ختایی و هندی است که خاص همین دوره هم بوده است.
• خط ثلث و خط بنایی یا معلقی هم بیشترین کاربرد را در مدرسه تاریخی پریزاد داشته است. رنگ و خط زمینه کتیبه‌ها به رنگ سفید، آبی روشن و لاجوردی است. همچنین متون مذهبی و تاریخی مهمی هم در این کتیبه‌ها وجود دارد.

ایوان‌های مدرسه پریزاد

ایوان‌های مدرسه از نظر پهنا و عمق با هم متفاوت هستند و هر کدام ویژگی خاص خودشان را دارند. ایوان شمالی نسبت به ۳ ایوان دیگر عمق بیشتری دارد و ایوان جنوبی نسبت به ایوان شمالی عمق کمتری دارد ولی از نظر نوع تزئینات فرقی ندارد. ایوان شرقی عمق کمی دارد ولی تزئینات آن بیشتر است. ایوان غربی ورودی اصلی مدرسه است که عمق آن نسبت به بقیه کمتر است. محل تدریس اصلی مدرسه هم به رواق دارالسیاده مرتبط است که همان فضای گنبددار پشت ایوان شرقی است. پوشش گنبدی و اصلی این فضا هم در طی زمان از دست رفته که در سالیان بعد بازسازی شد و امروزه محل نگهداری قران و کتب دینی به شکل کتابخانه است.

ایوان شرقی مدرسه پریزاد

ایوان شرقی مدرسه پریزاد یا ایوان مدرس، محل اصلی تدریس بوده که به ایوان دارالسیاده هم راه داشته است. ایوان شرقی فضایی گنبددار بوده که به مرور پوشش اصلی و گنبد از بین رفته و به مرور دیوار ترمیم شده است. سقف داخل و دیوارها هم آینه‌کاری شده و ازاره های آن را با سنگ مرمر پوشانده‌اند.

ایوان شرقی نسبتا عمق کی دارد ولی تزئینات آن نسبت به بقیه ایوان‌ها بیشتر است. نمای داخلی ایوان هم ترکیبی از آجر و کاشی معرق است. دور پنجره ایوان شرقی هک کتیبه‌ای با کاشی معرق قرار داده شده که حاوی خط ثلث با زمینه لاجوردی است.

ایوان غربی مدرسه پریزاد

ایوان غربی در مدرسه پریزاد همان بخش ورودی اصلی است که کم عمق‌ترین ایوان مدرسه است. بیشترین تزیین در ایوان‌های مدرسه مربوط به ایوان غربی است که به دلیل نقش ورودی داشتن کاملا طبیعی است. پیشانی ایوان هم ساده است و با گچ پوشانده شده است. لبه جلویی طاق در ایوان غربی، نوار پهنی قرار گرفته که ترنج ستاره‌ای با هشت پره در تمام طول آن تکرار شده است. سپس نیم گنبدی ایوان با مقرنس‌های نقاشی شده شروع می‌شوند. در نوک این نیم گنبد، ترنج ظریف با نقوش اسلیمی زرد رنگ با زمینه نیم ترنج لاجوردی داریم.

در بخش میانی ایوان غربی مدرسه پریزاد، پایین مقرنس‌ها، پنجره چوبی می‌بینید که روی کتیبه میانی ایوان شروع شده و نوک آن بین مقرنس‌ها با قالب مقرنسی هم شکل شده است. در بخش میانی ایوان غربی مدرسه پریزاد هم کتیبه‌ای را می‌بینید که مربوط به بازسازی مدرسه در دوره شاه سلیمان صفوی است که خط ثلث زرد رنگ با زمینه لاجوردی دارد.

نمای روبروی صحن ایوان غربی

بدنه و دیوار ایوان از بالا تا پایین، ترکیبی از آجر و کاشی لاجوردی و فیروزه‌ای است. روی بدنه و ایوان صحن ایوان غربی هم طرح توری با نقوش هندسی کار شده که با نمونه مشابه آن مثل مدرسه خرگرد مقایسه می‌کنند.

ایوان جنوبی مدرسه پریزاد

ایوان جنوبی مدرسه پریزاد در حقیقت محل مسجد است که نمای داخلی با گچبری تزئین شده که با تزئینات ایوان جنوب غربی در مدرسه دو در مشابه است. از جمله تزئینات آن می‌توان به قالب لوزی شکل و مربعی به شکل الله و محمد اشاره کرد که با روش معقلی کار شده که در سرتاسر ایوان دیده می‌شوند. لبه ورودی ایوان جنوبی مدرسه پریزاد مزین به کاشی‌کاری و آجرکاری است و بخش انتهایی آن مزین به کتیبه‌ای با خط ثلث و گچبری است که سوره والفجر را دارد و زیر طاق هم سوره تین با خط ثلث گچبری شده است.

ایوان شمالی مدرسه پریزاد

ایوان شمالی هم مثل ایوان جنوبی عقب رفتگی دارد و تزئینات آن هم مثل ایوان جنوبی است اما در ورودی ایوان جنوبی ترکیب آجر و کاشی را داشتیم در حالی که برای ایوان شمالی ورودی و لبه داخلی تزئینات ندارد و فقط گچکاری ساده است.

حجره مدرسه پریزاد

همانطور که در ابتدای مقاله هم گفتیم مدرسه پریزاد ۲۲ حجره دارد. طرح‌های زمینه‌ای حجره‌های مدرسه پریزاد، ابعاد متفاوتی دارند که برخی از آنها بخاطر ساختمان‌های اولیه در اطراف مدرسه پریزاد است. هر حجره ایوانچه‌های کوچکی دارد که کاشی‌کاری شده‌اند. نمای پیشانی هر حجره هم کاشی‌کاری شده و تزئینات آنها هم اکثرا نقوش اسلیمی، گیاهی و هندسی با رنگ سفید، لاجوردی، آبی فیروزه‌ای، زرد و قهوه‌ای است.

جاهای دیدنی نزدیک مدرسه پریزاد

در نزدیکی مدرسه پریزاد یکسری تعداد دیگری از جاهای دیدنی مشهد هم حتما باید از آنها بازدید کنید. این جاهای دیدنی که اسم می‌بریم در شهر مشهد بسیار معروف هستند و حتی بعضی از آنها را با پای پیاده هم می‌توانید ببینید و نیازی به گرفتن تاکسی یا رفتن با ماشین و وسایل نقلیه عمومی نیست. مثلا آرامگاه پیر پالاندوز چسبیده به حرم امام رضا قرار گرفته که پس از آن با کمی پیاده‌روی می‌توانید خودتان را به خانه داروغه برسانید. لیست زیر را در جایی یادداشت کنید یا در مرورگر ذخیره داشته باشید:

• آرامگاه پیر پالان دوز
• خانه تاریخی داروغه
• گنبد سبز مشهد
• پارک باغ ملی مشهد
• آرامگاه نادرشاه
• باغ مشهد

رستوران های نزدیک مدرسه پریزاد

بعد از گشت‌وگذار در مدرسه پریزاد و جاهای دیدنی نزدیک آن، برای سرو ناهار اگر مایل نیستید به هتل برگردید، رستوران‌های نزدیک مدرسه پریزاد حرم امام رضا گزینه بسیار خوبی هستند. در لیست زیر از رستوران های مشهد می‌توانید بهترین رستوران‌هایی را ببینید که علاوه بر نزدیکی به مدرسه پریزاد، امتیاز بالایی از مشتریان خودشان دارند:

• کافه رستوران جمان لانژ
• رستوران وثوقی
• رستوران خلیفه
• رستوران رویال مرسده
• رستوران قاسمی
• رستوران لبنانی زیتون
• رستوران الزهرا
• کافه رستوران میلانو
• رستوران رضایی
• رستوران شب‌های لبنان
• رستوران فیروزه

مراکز خرید نزدیک مدرسه پریزاد

بعد از بازدید از مدرسه پریزاد و جاهای دیدنی نزدیک به آن که اسم بردیم و میل کردن غذا در یک رستوران مناسب، نوبت به خرید از پاساژ، بازار و مراکز خرید نزدیک می‌رسد. اگر قصد دارید سوغات مشهد بخرید هم لیست زیر به شما کمک خواهد کرد. لیست زیر مراکز خرید مشهد و بازارهای مشهد در نزدیکی مدرسه پریزاد حرم امام رضا را نشان می‌دهد:

• بازار رضا: ۵ تا ۸ دقیقه فاصله؛ مناسب برای خرید سوغاتی
• بازار امین: ۴ تا ۷ دقیقه فاصله؛ مناسب برای خرید سوغات، پوشاک و خوراکی با قیمت اقتصادی
• بازار مرکزی مشهد: ۷ تا ۱۰ دقیقه فاصله؛ مناسب برای خرید کیف و کفش و پوشاک، بدلیجات، لوازم آرایشی
• مجتمع تجاری آرمان: ۶ تا ۱۰ دقیقه فاصله؛ مناسب برای خرید مدرن پوشاک، کیف و کفش
• بازار ۱۷ شهریور: ۸ تا ۱۲ دقیقه فاصله؛ مناسب برای خرید پوشاک زنانه، مردانه، بچگانه، شال و روسری، مانتو، لباس مجلسی
• مجتمع تجاری آسمان ۱ و ۲: ۸ تا ۱۲ دقیقه فاصله؛ مناسب برای خرید پوشاک، کیف و کفش
• برج تجاری آکسون: ۸ تا ۱۲ دقیقه فاصله؛ مناسب برای خرید پوشاک و کیف و کفش کاملا مدرن

هتل‌های نزدیک مدرسه پریزاد

اقامت در نزدیکی مدرسه پریزاد یعنی اقامت نزدیک به حرم امام رضا که خواسته قلبی همه زائران مشهد و کسانی است که به قصد تفریح و بازدید به مشهد می‌آیند. رزرو هتل های نزدیک حرم امام رضا بهترین گزینه پیشنهادی ما به شماست. تنها کافیست وارد لینک شده و هتل‌ مدنظرتان که با بودجه شما همخوانی دارد انتخاب کنید. ضمنا برای مشاوره رایگان هم می‌توانید با همکاران ما تماس بگیرید.

جمع‌بندی مطالب

مدرسه پریزاد با نقش آموزشی خود برای درس و مکتب طلاب و کاربرد امروزی خود به عنوان محل برگزاری مجالس فرهنگی و مذهبی یکی از مکان‌های تاریخی و با صفایی است که دیدن آن خالی از لطف نیست. دسترسی نزدیک آن به بسیاری از مکان‌های دیدنی مشهد باعث شده که بسیاری از گردشگران این مدرسه را حداقل برای یکبار هم که شده بازدید کنند.

سؤالات متداول