تفلیس گرجستان
تفلیس

معرفی تفلیس گرجستان؛ شهری با معماری اروپایی و حال‌وهوای شرقی

20 خرداد 1405 ۰322

کوچه‌پس‌کوچه‌های سنگفرش‌شده، حمام‌های گوگردی، معماری اروپای شرقی و مهمان‌نوازی. اگر بخواهیم تفلیس گرجستان را فقط در چهار کلمه خلاصه کنیم، همین‌هاست که خواندید! شهر تفلیس، بیشتر از ۱۵ قرن قدمت دارد و قلب سیاسی و فرهنگی کشور گرجستان محسوب می‌شود. تلفظ شهر تفلیس به انگلیسی «تبی‌لی‌سی» یا «Tblisi» است و بعضی‌ افراد آن را «تی‌بی‌لیسی» هم تلفظ می‌کنند. در سفر به تفلیس می‌توانید از چشمه‌های آب گرم، قلعه ناریکالا، طبیعت بکر و فستیوال‌های مختلف دیدن کنید. به طور کلی، صدها مکان دیدنی، جاذبه طبیعی، پارک و مرکز خرید در این شهر تاریخی وجود دارند که باید آن‌ها را از نزدیک ببینید. در این راهنما از مجله گردشگری اقامت۲۴ به معرفی شهر تفلیس گرجستان، جاهای دیدنی، قوانین و هر چیزی ‌که باید برای سفر به این شهر بدانید، می‌پردازیم.

فهرست این مطلب

شهر تفلیس کجاست؟

تفلیس، پایتخت کشور گرجستان است و در بخش شرقی این کشور، یعنی دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه قفقاز و کنار رود متکواری قرار دارد. برای اینکه دقیق‌تر بدانیم شهر تفلیس در کجاست، حدود ۳۸۰ تا ۶۰۰ متر از سطح دریا را در نظر بگیرید؛ در ادامه، به دره‌ای می‌رسیم که در دو طرف رودخانه متکواری قرار دارد و شهر تفلیس را تشکیل می‌دهد. این شهر از شمال به مناطق کوهستانی قفقاز، از جنوب به نواحی مرزی ارمنستان، از شرق به دشت‌های شرقی و از غرب به مرکز گرجستان می‌رسد، به ‌همین دلیل از نظر طبیعی و ارتباطی، موقعیت مکانی ویژه‌ای دارد. بسیاری از گردشگران می‌پرسند که مرکز شهر تفلیس کجاست؟ پاسخ کوتاه این است که هسته تاریخی و گردشگری این شهر در محدوده میدان آزادی، خیابان روستاولی و محله قدیمی تفلیس قرار دارد.

نقشه شهر تفلیس در گرجستان

برای اینکه بدانید شهر تفلیس گرجستان کجاست و چه مکان‌هایی در نزدیکی آن قرار دارند، به نقشه آن نیاز دارید. دیدن نقشه شهر تفلیس (مخصوصا نقشه شهر تفلیس به زبان فارسی) برای شناخت بهتر محله‌ها و مسیرها در سفرتان به شما کمک می‌کند. در این بخش، نقشه شهر تفلیس گرجستان را می‌بینید:

نقشه تفلیس

تاریخچه شهر تفلیس

قدمت شهر تفلیس به قرن پنجم میلادی (حدود سال ۴۵۸ میلادی) می‌رسد که به دستور شاه واختانگ گرگاسالی، پادشاه ایبریای باستان، بنیان‌گذاری شد. طبق یکی از افسانه‌های کهن، پادشاه هنگام شکار، به چشمه‌های آب گرم گوگردی رسید و او با تماشای بخار گرم و خواص درمانی این چشمه‌ها، دستور ساخت این شهر را در این مکان داد. همچنین، نام «تبیلیسی» (به‌ معنای گرم) را روی این شهر گذاشت که حالا با نام تفلیس شناخته می‌شود. جالب است بدانید، هم‌زمان با شکل‌گیری اولیه تفلیس، سلسله ساسانیان در ایران حکومت می‌کرد. جالب‌تر اینکه نفوذ سیاسی و فرهنگی ایران در آن زمان، ردپای خود را در تاریخ قفقاز به یادگار گذاشت. برای مثال، مجسمه یادمان ۳۰۰ آراگولی در تفلیس، یادبود تصرف شهر تفلیس در زمان قاجار توسط آغامحمدخان است. این یادمان به افتخار ۳۰۰ جنگجوی دره آراگوی ساخته شده است که در نبرد کرتسانیسی با آغامحمدخان، تا آخرین نفس برای تفلیس جنگیدند.

اطلاعات و دانستنی‌های کاربردی شهر تفلیس

در جدول زیر، مهم‌ترین دانستنی‌ها و اطلاعات کاربردی درباره شهر تفلیس گرجستان را مشاهده می‌کنید:

دانستنی‌ها اطلاعات در مورد شهر تفلیس گرجستان
زبان شهر تفلیس گرجی
واحد پول لاری گرجستان (GEL)
کد تلفن شهر تفلیس ۳۲
جمعیت در سال ۲۰۲۶ بیشتر از ۱.۰۸۹.۸۶۰ نفر
اختلاف ساعت شهر تفلیس با ایران حدود نیم ساعت جلوتر است.
آب‌وهوا معتدل با تابستان‌های گرم و زمستان‌های نسبتا سرد
حمل‌ونقل عمومی مترو، اتوبوس، مارشروتکا (مینی‌بوس) و تاکسی
فرودگاه اصلی فرودگاه بین‌المللی تفلیسTBS))
بهترین زمان سفر بهار و اوایل پاییز

نحوه خرید سیم‌کارت در تفلیس

برای دسترسی آسان به اینترنت و تماس می‌توانید از اپراتورهای معتبر، سیم‌کارت تهیه کنید. اپراتورهای اصلی فعال در شهر تفلیس شامل Magti Geocell ،Skillnet ،Celfie و Beeline هستند و خدمات مناسبی را به گردشگران ارائه می‌دهند. مراحل خرید سیم‌کارت در تفلیس عبارتند از:

  • با همراه داشتن پاسپورت به فروشگاه رسمی اپراتور، کیوسک فرودگاه یا فروشگاه‌های مجاز بروید.
  • پاسپورتتان را نشان بدهید و بسته موردنظرتان (معمولا شامل اینترنت، تماس و پیامک می‌شود) را انتخاب کنید.
  • سیم‌کارت را فعال کنید. (معمولا فروشنده این کار را برایتان انجام می‌دهد.)
  • در صورت نیاز، سیم‌کارت را از طریق اپ، وب‌سایت یا فروشندگان سطح شهر شارژ کنید.

شماره تماس‌های ضروری شهر تفلیس

زمانی ‌که در سفرهای خارجی هستیم، دانستن شماره‌های ضروری مقصد باعث آرامش خاطرمان می‌شود. در جدول زیر به مهم‌ترین شماره تماس‌های اضطراری شهر تفلیس اشاره کرده‌ایم:

خدمات و سرویس‌ها شماره تماس
پلیس ۱۱۲
اورژانس پزشکی ۱۱۲
آتش‌نشانی ۱۱۲
سرویس امنیت دولتی گرجستان ۱۲۳
اطلاعات فرودگاه تفلیس  ۳۲۲۳۱۰۴۲۱ ۹۹۵+
راهنمای گردشگران  ۳۲۲ ۷۰۰۰۰۶ ۹۹۵+

عبارات ضروری در مکالمات روزمره شهر تفلیس

اگر چند عبارت ساده به زبان گرجی بلد باشید، ارتباط گرفتن با مردم تفلیس برایتان راحت‌تر می‌شود. حتی گفتن یک «سلام» یا «تشکر» هم به زبان محلی، تاثیر مثبتی در برخورد روزمره شما دارد. عبارات زیر برای مکالمات روزمره در تفلیس ضروری و کاربردی هستند:

بله: کی | Ki

نه: آرا | Ara

آب: تسکالی | Tskaliو  tska-li

نام من … است: مِ مکْویا … | Me mqvia ….

متشکرم: مدلوبا | Madloba  و Mad-lo-ba

قیمت این… چند است؟ را گیرس | Ra Gris

حال شما چطور است؟ روگور خار | Rogor khar؟

خواهش می‌کنم: آراپریس | Arapris و  Ara-pris

سلام: گامارجوبا | Gamarjoba و ga-mar-jo-ba

خیلی گران است: دزالیان دزویریا | Dzalian dzviria

ببخشید: اوکاتس راواد | Ukatsravad و u-kats-ra-vad

لطفا: تو شِئیدزِله با | Tu Sheidzleba و tu she-id-zle-ba

متوجه نمی‌شوم: وِر گاویگه | Ver Gavige و ver-ga-vi-ge

خداحافظ: ناخوام دیس | Nakhvamdis و na-khvam-dis

از دیدنتان خوشوقتم: ساسیامُوْ نوآ شِنی گاتسنوبا | Sasiamovnoa sheni gatsnoba

قوانین شهر تفلیس

شهر تفلیس طبق قوانین کشور گرجستان، مقررات خاصی دارد که آشنایی با آن‌ها برای گردشگران ضروری است. مثلا، بسیاری از داروهایی که در یخچال خانه‌هایمان نگهداری می‌کنیم، در تفلیس غیرقانونی هستند و جریمه سنگین، بازداشت یا حتی دیپورت را دارند. موارد زیر، مهم‌ترین قوانین ضروری تفلیس برای مسافران هستند:

  • همراه‌داشتن قرص‌هایی مثل کدئین، مسکن‌های قوی بدون نسخه، دیفنوکسیلات و انواع روان‌گردان جرم محسوب می‌شود.
  • مصرف الکل در مکان‌های عمومی مثل خیابان، سواحل شهر تفلیس و پارک ممنوع است و جریمه دارد.
  • طبق مقررات کلیساها، خانم‌ها باید با پوشش کافی، روسری و لباس بلند وارد این مکان‌ها ‌شوند.
  • استعمال مواد مخدر حتی در مقدار بسیار کم هم مجازات‌ سنگین دارد.
  • همراه‌داشتن گذرنامه با حداقل ۶ ماه اعتبار برای گردشگران الزامی است.
  • بی‌احترامی به نمادهای ملی و مذهبی این کشور منجر به برخورد قانونی می‌شود.
  • عکاسی از ساختمان‌های دولتی، نظامی و پلیس پیگرد قانونی دارد.

امنیت شهر تفلیس

تفلیس، جزو امن‌ترین شهرهای منطقه قفقاز و حتی اروپا است، بنابراین گردشگران احساس امنیت بالایی در آن دارند. از طرفی، نرخ جرم و جنایت در این شهر پایین است و خشونت علیه توریست‌ها به ندرت اتفاق می‌افتد. طبق شاخص امنیت Numbeo در سال ۲۰۲۶، تفلیس با امتیاز ۷۴.۲۱ (از ۱۰۰) جزو ۵۰ شهر برتر امن جهان است. محله‌های مرکزی مثل محله قدیمی، خیابان روستاولی، میدان آزادی و اطراف پل صلح تفلیس بسیار امن هستند و حتی شب‌ها می‌توانید با خیال راحت در این شهر قدم بزنید. البته، مناطق دورتر یا حاشیه‌ای شهر روشنایی کم‌تری دارند و بهتر است که شب‌ها از تاکسی یا مترو استفاده کنید. با رعایت نکات کلی (مثل مراقبت از وسایل شخصی در مکان‌های شلوغ) جای نگرانی برای گردشگران در تفلیس وجود ندارد.

تصاویر شهر تفلیس گرجستان

شهر تفلیس
نمای شهر تفلیس با معماری تاریخی
خانه‌های رنگین تفلیس
خانه‌های رنگارنگ در تفلیس
زیبایی شهر تفلیس در روز
زیبایی شهر تفلیس در روز
نمای زیبای رود در تفلیس
طبیعت دیدنی تفلیس
نمای شهری تفلیس
بافت قدیمی تفلیس؛ کوچه‌هایی با بالکن‌های چوبی مشهور

شهرهای اطراف تفلیس

تفلیس به ‌عنوان مرکز گرجستان، بهترین نقطه شروع برای گشت‌وگذار است اما حیف است به این کشور سفر کنید و به این ۵ شهر دیدنی سر نزنید.

باتومی (Batumi)

باتومی؛ یکی از معروف‌ترین شهرهای تفلیسباتومی، پایتخت منطقه آجارا و شهری ساحلی در امتداد دریای سیاه است که حدود ۳۸۰ کیلومتر با تفلیس فاصله دارد. این شهر مدرن با برج‌های شیشه‌ای، باغ گیاه‌شناسی، ساحل شنی و حال‌وهوای مدیترانه‌ای، تضاد جالبی با فضای شهر تفلیس دارد. همچنین، باتومی همیشه به ‌عنوان یکی از محبوب‌ترین مقاصد تابستانی گرجستان شناخته می‌شود.

متسختا (Mtskheta)

مستختامتسختا، پایتخت باستانی گرجستان و یکی از مقدس‌ترین مناطق این کشور است که حدود ۲۵ کیلومتر با تفلیس فاصله دارد. در این شهر می‌توانید به کلیسای جامع سوتِتسیخوولی (Jvari Monastery) و صومعه سوتِتسیخوولی سر بزنید. متسختا جایی است که پادشاهان گرجستان تاج‌گذاری می‌کردند و هنوز هم مکان زیارتی برای بسیاری از مردم محلی محسوب می‌شود.

گوری (Gori)

گوریحدود ۸۷ کیلومتر که به ‌سمت غرب تفلیس می‌رویم، به گوری یعنی زادگاه ژوزف استالین می‌رسیم. موزه خانه استالین یکی از جاذبه‌های اصلی این شهر است و علاوه‌بر‌این، غارهای باستانی اوپلیستسیخه (Uplistsikhe) هم در گوری قرار دارند. این غارها در شهری سنگی زیرزمینی با قدمت بیش از ۳۰۰۰ سال قرار دارند و نمونه‌ای شگفت‌انگیز از تمدن‌های باستانی گرجستان هستند.

کازبگی (Kazbegi)

کازبگیکازبگی، محل قرار گرفتن کوه کازبک (یکی از بلندترین قله‌های قفقاز) است که حدود ۱۶۰ کیلومتر با تفلیس فاصله دارد. اگر به این شهر رفتید، حتما از کلیسای تثلیث گریناگی (Gergeti Trinity) و همچنین، جاده نظامی گرجستان (Georgian Military Highway) که در مسیر این کلیسا قرار گرفته، دیدن کنید.

کوتائیسی (Kutaisi)

کوتائیسیکوتائیسی، سومین شهر بزرگ گرجستان و پایتخت سابق آن است که در حدود ۲۲۰ کیلومتری غرب تفلیس قرار دارد. این شهر میزبان صومعه گلاتی (Gelati Monastery) و صومعه باگراتی است که هر دو جزو آثار جهانی یونسکو هستند. همچنین، غار پرومته (Prometheus Cave) با استالاکتیت‌های درخشان و رودخانه زیرزمینی‌اش یکی دیگر از جاذبه‌های نزدیک کوتائیسی است.

آداب و رسوم مردم تفلیس

مردم تفلیس به مهمان‌نوازی، صمیمیت و احترام به دیگران شهرت دارند و این ویژگی را به‌ خوبی می‌توان در رفتارشان با گردشگران دید. به ‌طور ‌کلی گرجی‌ها مانند ما ایرانی‌ها به مهمان‌نوازی معروف هستند و معتقدند که مهمان از طرف خدا فرستاده می‌شود. ترکیب فرهنگ شرقی و اروپایی باعث شده که آداب اجتماعی در این شهر هم گرم و خودمانی باشد و هم رسمی و قانونمند. در قسمت زیر به تعدادی از مهم‌ترین آداب و رسوم مردم تفلیس اشاره کرده‌ایم:

  • غذاخوردن معمولا به ‌شکل جمعی و همراه با گفت‌وگوهای طولانی انجام می‌شود.
  • احترام به افراد مسن بسیار مهم است و همیشه اول به سالمندان سلام می‌کنند.
  • هنگام ورود به خانه دیگران، معمولا کفش را درنمی‌آورند، مگر اینکه میزبان درخواست کند.
  • دست دادن محکم با تماس چشمی و گفتن «گامارجوبا» (سلام) برای بزرگ‌ترها همیشه وجود دارد.

جشنواره و فستیوال‌های شهر تفلیس

در طول سال، ده‌ها جشنواره و فستیوال مختلف در تفلیس برگزار می‌شوند که بازتابی از فرهنگ، موسیقی، غذا و تاریخ گرجستان هستند. به ‌طور‌ کلی، حضور در جشنواره های تفلیس بهانه خوبی برای آشنایی با حال‌وهوای این شهر است. در ادامه با تعدادی از این جشنواره‌ها آشنا می‌شوید.

جشنواره تفلیسوبا (Tbilisoba)

جشنواره تفلیسوباتفلیسوبا یکی از بزرگترین جشنواره‌های شهر تفلیس است که در آخرین هفته اکتبر (اوایل مهر) برگزار می‌شود و محبوب‌ترین فستیوال سال است. در این جشنواره، بیشتر خیابان های تفلیس، محوطه پارک ریکه و میدان اوربلیانی به صحنه‌های پُر از رنگ، موسیقی و غذا تبدیل می‌شوند. در تفلیسوبا علاوه ‌بر کنسرت‌ها، نمایش‌های فولکلور و آتش‌بازی می‌توانید به بازارهای غذا بروید و میوه، پنیر و نان تازه میل کنید. فستیوال تفلیسوبا، نمادی از هویت شهری و برداشت محصول پاییزی است و بیش از ۳۰ سال قدمت دارد.

جشنواره موسیقی تفلیس اوپن اِیر (Open Air Tbilisi)

جشنواره موسیقی تفلیس اوپن اِیرتفلیس اوپن ایر، بزرگترین جشنواره موسیقی بین‌المللی شهر تفلیس گرجستان است که در اواسط ژوئن (اواخر خرداد) و مکان‌هایی مثل لیسی ویندرلند برگزار می‌شود. در این جشنواره چندروزه، موسیقی الکترونیک، راک و آلترناتیو را می‌شنوید که هنرمندان جهانی و محلی آن‌ها را اجرا می‌کنند.

جشنواره فیلم تفلیس (Tbilisi International Film Festival)

جشنواره فیلم در تفلیسجشنواره فیلم تفلیس، رویداد فرهنگی و هنری این شهر است که هر سال اواخر پاییز با حضور فیلم‌سازان داخلی و خارجی برگزار می‌شود. این جشنواره فرصتی جذاب برای تماشای فیلم‌های مستقل، هنری و آثار منتخب سینمای جهان است.

آب و هوای شهر تفلیس گرجستان

هوای شهر تفلیس، قاره‌ای است یعنی تابستان‌های گرم و خشک، زمستان‌های سرد (نه خیلی شدید) و بهار و پاییزی با آب‌وهوای معتدل دارد. در مجموع آب‌وهوای تفلیس شبیه به آب‌وهوای تهران یا اصفهان در ایران است، اما با رطوبت کمتر و زمستان‌های ملایم‌تر. در ادامه، با جزئیات آب‌وهوای تفلیس در هر فصل آشنا می‌شوید:

آب و هوای تفلیس در فصل بهار

تفلیس در بهاردمای تفلیس در بهار (مارس تا ژوئن) از ۱۰ تا ۱۵ درجه در مارس به ۲۰ تا ۲۸ درجه در ژوئن می‌رسد و مطبوع و دل‌پذیر می‌شود. در این فصل، باران‌های گاه‌وبیگاه جان تازه‌ای به طبیعت می‌بخشند و شهر پر از زیبایی و رنگ می‌شود. این فصل، بهترین زمان برای گردش در محله قدیمی، صعود به قلعه ناریکالا، تماشای باغ گیاه‌شناسی و قدم زدن در خیابان روستاولی است.

آب و هوای تفلیس در فصل تابستان

تابستان‌های تفلیس (ژوئن تا آگوست)، گرم و خشک هستند و دمای روزانه به ۳۰ تا ۳۵ درجه می‌رسد. از طرفی، روزها با آفتاب زیاد شروع می‌شوند، شب‌ها گرم هستند و بارندگی هم کم می‌شود. بهترین راه برای فرار از گرمای تفلیس در این زمان، رفتن به مناطقی مثل پارک متاتسمیندا، کوه‌های اطراف یا حمام‌های گوگردی ابانتوبانی است. روزها در این مناطق خنک شوید و شب‌ها در کافه‌های روباز یا پل صلح قدم بزنید!

آب و هوای تفلیس در فصل پاییز

تفلیس در پاییزتفلیس در پاییز هوای خنکی دارد و دمای آن از ۲۵ تا ۲۸ درجه در سپتامبر به ۱۰ تا ۱۵ درجه در نوامبر کاهش می‌یابد. این فصل بهترین زمان برای رفتن به جشنواره تفلیسوبا است. همچنین، می‌توانید به‌ راحتی به پارک‌ها، محله قدیمی تفلیس یا قلعه ناریکالا بروید و از هوای خنک اطراف شهر لذت ببرید.

آب و هوای تفلیس در فصل زمستان

تفلیس در زمستانزمستان (دسامبر تا فوریه) در تفلیس سرد اما ملایم است یعنی خبری از برف سنگین یا راه‌بندان شدید نیست. دمای روزانه حدود ۵ تا ۱۰ درجه است و بعضی از شب‌ها دما تا زیر صفر هم پایین می‌آید. فضای شهر در فصل زمستان آرام‌تر و خلوت‌تر از همیشه می‌شود، بنابراین بهترین زمان برای بازدید از موزه‌ها، کلیساها، حمام‌های گرم گوگردی، بازار کریسمس و قدم زدن در خیابان‌های روستاولی یا میدان آزادی است.

بهترین زمان سفر به شهر تفلیس

بهار تا اوایل پاییز، بهترین زمان سفر به تفلیس است چون هوا معتدل، شهر سرسبز و شرایط گشت‌وگذار ایدئال می‌شود. در این فصل‌ها نه گرمای تابستان آزارتان می‌دهد و نه سرمای زمستان، انتخاب‌هایتان را برای گشت‌وگذار محدود می‌کند. ضمن اینکه بسیاری از جشنواره‌ها و فستیوال‌های شهری هم در این زمان‌ها برگزار می‌شوند.

فرودگاه شهر تفلیس

فرودگاه اصلی شهر، فرودگاه بین‌المللی تفلیس (Tblisi Airport) است که در سال ۱۹۵۲ تاسیس شد. این فرودگاه که با عنوان خلاصه‌شده «فرودگاه TBS» هم شناخته می‌شود، مهم‌ترین درگاه هوایی کشور گرجستان است. این فرودگاه برای پروازهای بین‌المللی و داخلی استفاده می‌شود، بنابراین با خرید بلیط هواپیما از ایران به تفلیس، هواپیمای شما در این فرودگاه فرود می‌آید.

حمل‌ونقل عمومی در شهر

حمل‌ونقل عمومی در تفلیسحمل‌ونقل عمومی در تفلیس ارزان، گسترده و به‌صرفه است و با تهیه «کارت Metromoney» امکان‌پذیر است. قیمت هر کارت ۲ لاری (حدود ۰.۷۵ دلار) است و سیستم حمل‌ونقل از صبح زود تا نیمه‌شب فعالیت می‌کند. وسایل حمل‌ونقل اصلی شهر تفلیس عبارتند از:

  • اتوبوس‌های شهری در تفلیس: اتوبوس‌ها بخش مهمی از حمل‌ونقل در تفلیس هستند و به اکثر نقاط دسترسی دارند. اگر مسیرتان طولانی است و عجله هم ندارید، از اتوبوس‌های شهری استفاده کنید.
  • مترو در تفلیس: مترو تفلیس دو خط اصلی دارد: قرمز و سبز. همچنین، مترو از ۶ صبح تا نیمه‌شب کار می‌کند و ایستگاه‌های مهمی مثل Rustaveli و Liberty Square را در مرکز شهر دارند.
  • ون و مینی‌بوس‌های تفلیس: ون و مینی‌بوس در تفلیس اصطلاحا “marshrutka” نامیده می‌شوند و زرد یا آبی هستند. این وسایل نقلیه همیشه شلوغ اما سریع هستند و شما را به نقاط مختلف شهر می‌رسانند.
  • تاکسی‌های تفلیس: تاکسی‌های شهری فراوان و ارزان هستند اما بهتر است که از اپ‌هایی مثل Bolt ،Yandex و Maxim استفاده کنید. رانندگان با اینکه GPS دارند، گاهی مسیر را می‌پرسند تا با مسافر معاشرت کنند.

مرکز شهر تفلیس کجاست؟

مرکز شهر تفلیس روی نقشه، در محدوده میدان آزادی و خیابان روستاولی قرار دارد. اگر به مشخصات شهر تفلیس نگاه کنیم، ناحیه مرکزی آن از شمال به محله‌های مسکونی مرکزی، از جنوب به شهر قدیمی تفلیس (Old Tblisi) می‌رسد. همچنین، از شرق به رود متکواری و از غرب به مناطق فرهنگی و اداری شهر راه دارد. درمجموع، مرکز شهر یا همان شهر جدید تفلیس، مهم‌ترین نقطه از نظر گردشگری، خرید و رفت‌وآمد است.

در شهر تفلیس از کجا دیدن کنیم؟

جاهای دیدنی تفلیستفلیس پر از جاذبه‌هایی است که تاریخ، طبیعت و معماری مدرن کشور گرجستان را نشان می‌دهند. در ادامه، مهم‌ترین جاهای دیدنی تفلیس را معرفی می‌کنیم.

شهر قدیمی تفلیس (Old Tbilisi)

با رفتن به شهر قدیمی تفلیس درواقع به قلب تاریخی شهر قدم می‌گذارید و خیابان‌های سنگ‌فرش‌شده، بالکن‌های چوبی رنگی و معماری اروپایی-شرقی را می‌بینید. قدمت بعضی از خانه‌های این محله به قرن ۱۹ برمی‌گردد، بنابراین پس از ورود به آن با کلیساها، مسجدها، کنیسه‌ها و حمام‌های گوگردی ابانتوبانی روبه‌رو می‌شوید. این محله بهترین جا برای قدم زدن، عکاسی و چشیدن غذاهای محلی در کافه‌های سنتی است.

آدرس: مرکز تاریخی شهر، کنار رود متکواری، اطراف خیابان Kote Afkhazi

قلعه ناریکالا (Narikala Fortress)

قلعه ناریکالا یکی از قدیمی‌ترین بناهای تفلیس است که قدمت آن به قرن چهارم میلادی می‌رسد. البته ساختمانی که در‌ حال‌ حاضر از این قلعه باقی مانده، در قرن ۱۶ و ۱۷ میلادی بازسازی شده است. از بالای این قلعه، چشم‌انداز کاملی از شهر تفلیس دارید و یکی از بهترین نقاط دیدنی شهر محسوب می‌شود.

آدرس: بالای شهر قدیمی تفلیس، تپه مشرف به رود متکواری

پل صلح (The Bridge of Peace)

پل صلح، یک سازه مدرن شیشه‌ای و فلزی است که توسط معمار ایتالیایی به نام میکله دِ لوکی (Michele De Lucchi) در سال ۲۰۱۰ ساخته شد. این پل زیبا، نماد صلح و محل برخورد «گذشته» و «آینده» تفلیس است که شب‌ها با نورپردازی RGB رنگارنگ می‌شود. این جاذبه یکی از محبوب‌ترین نقاط برای عکس و قدم زدن شبانه در تفلیس محسوب می‌‎شود. با پیاده‌روی روی پل صلح، ابتدا منظره قلعه ناریکالا را تماشا کنید و سپس به بافت تاریخی شهر قدیمی تفلیس خیره شوید!

آدرس: روی رود متکواری، بین پارک ریکه (Rike Park) و محله قدیمی تفلیس

فانیکولار (Funicular)

فانیکولار تفلیس، راه‌آهن کابلی قدیمی (از سال ۱۹۰۵) است که شما را به پارک تفریحی متاتسمیندا در ارتفاع ۷۷۷ متری می‌برد. در این قسمت چند رستوران، چرخ‌وفلک، تئاتر و منظره ۳۶۰ درجه شهر وجود دارند. فانیکولار بهترین جاذبه برای خانواده‌ها، شب‌نشینی‌های تابستانی و فرار از گرمای تفلیس است.

آدرس: خیابان چونکوادزه (Chonkadze Street)

تفریحات شهر تفلیس

تفریحات تفلیسعلاوه ‌بر جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی، مکان‌هایی هم برای تفریح و سرگرمی در شهر تفلیس گرجستان وجود دارند. این تفریحات برای همه سنین مناسب هستند و در کنار منظره‌های زیبای شهر ساحلی تفلیس قرار گرفته‌اند. در این بخش، چند مورد از محبوب‌ترین تفریحات شهر تفلیس را معرفی می‌کنیم.

شهربازی متاتسمیندا (Mtatsminda Amusement Park)

شهربازی متاتسمیندا (Mtatsminda Amusement Park)، جزو محبوب‌ترین مراکز تفریحی تفلیس است که در ارتفاع بالاتر نسبت به مرکز شهر قرار دارد. چرخ‌وفلک، ترن هوایی، بازی‌های الکترونیکی، تئاتر و… از جمله تفریحات این شهربازی برای خانواده‌ها و جوانان هستند.

آدرس: بالای کوه متاتسمیندا

پارک آبی جینو پارادایس Gino Paradise Tbilisi

پارک آبی جینو پارادایس (Gino Paradise Tbilisi)، یکی از مدرن‌ترین مجموعه‌های آبی تفلیس است که هم فضای سرپوشیده و هم روباز دارد. این پارک دارای ۹ استخر، بیش از ۵۰۰ تفریح آبی، سرسره‌های هیجان‌انگیز، آکادمی شنا و مناطق مخصوص بازی کودکان است. با اینکه بهترین زمان برای رفتن به این پارک آبی روزهای گرم تابستانی است اما در تمام فصل‌ها می‌توانید به این مجموعه بروید.

آدرس: خیابان بشنووا (Beshenova Street)، نزدیک‌ دریاچه تفلیس

بالن‌سواری در تفلیس را از دست ندهید! Balloon rides in Tbilisi

بالن‌سواری در تفلیس، خاص‌ترین تجربه گردشگری شما در این شهر است که باید در اول صبح، سراغش بروید. بالن بادی، شما را تا ارتفاع حدود ۱۵۰ متری بالا می‌برد تا منظره شهر قدیمی، قلعه ناریکالا و رودخانه متکواری را همزمان تماشا کنید. تور بالن‌سواری حدود ۱۰ دقیقه طول می‌کشد و همیشه در هوای آرام برگزار می‌شود. بهتر است قبل از رفتن، از طریق سایت airballoontbilisi.ge بالن خود را رزرو کنید تا تفریح شما با برنامه‌ریزی دقیق‌تری پیش برود. فقط یادتان باشد که در صورت شدید بودن باد یا آب‌وهوای بارانی، تورهای بالن‌سواری لغو می‌شوند.

آدرس: مرکز شهر، پارک ریکه، نزدیک‌ پل صلح و رودخانه شهر تفلیس (متکواری)

مراکز خرید مهم شهر تفلیس

مراکز خرید تفلیسدر تفلیس، بازارهای سنتی و مراکز خرید مدرن در کنار همدیگر قرار دارند، بنابراین علاوه‌ بر سوغات می‌توانید از برندهای بین‌المللی هم خرید کنید. برای آشنایی با مراکز خرید تفلیس گرجستان، ‌سراغ ۵ گزینه محبوب رفته‌ایم که در ادامه با آن‌ها آشنا می‌شوید.

بازار درای بریج، فلی مارکت

درای بریج (Dry Bridge Market)، یکی از معروف‌ترین بازارهای تفلیس به حساب می‌آید که هر روز فعال است. در این بازار می‌توانید عتیقه‌جات، جواهرات دست‌ساز، لباس‌های قدیمی، نقاشی‌ها و صنایع دستی گرجی را تهیه کنید. حضور نوازندگان خیابانی در این بازار که در حال ساز زدن و آواز خواندن هستند، لذت خریدتان را دوچندان می‌کند. بهترین زمان برای بازدید یا خرید از بازار درای بریج شهر تفلیس گرجستان، صبح تا عصر است.

آدرس: کنار پل درای (Dry Bridge)، روی رودخانه متکواری، نزدیک خیابان روستاولی

بازار برجومی

بازار برجومی (Borjomi Market) یا همان بازار دِزِرتر (Deserter Bazaar)، یکی از قدیمی‌ترین بازارهای غذایی و محصولات محلی تفلیس است. این بازار به‌ خاطر داشتن آب معدنی معروف برجومی، میوه‌ها، سبزیجات تازه، انواع پنیر، ادویه‌ها و غذاهای خیابانی‌اش شناخته می‌شود. برجومی، بهترین مکان برای خرید سوغات تفلیس و تست غذاهای اصیل گرجی است. این بازار نزدیک‌ مرکز شهر قرار دارد و برای گردشگرانی مناسب است که ‌دنبال خرید ارزان و روزمره هستند.

آدرس: مرکز شهر تفلیس، خیابان آباستونامی (Abastunami)، نزدیک‌ ایستگاه مترو Station Square

بازار لیلو

بازار لیلو (Lilo Market)، بزرگ‌ترین بازار روباز گرجستان و منطقه قفقاز است که بیشتر به یک شهر کوچک تجاری شباهت دارد تا بازار! این بازار بزرگ با اسم لیلو مال (Lilo Mall) هم شناخته می‌شود و مرکز فروش انواع لباس، لوازم خانگی، جواهرات، دکور و کالاهای ارزان چینی است. درضمن اگر از شلوغی خوشتان نمی‌آید، آخر هفته‌ها به این بازار نروید.

آدرس: شرق تفلیس، بزرگراه کاختی شماره ۱۱۲ (Kakheti Highway 112)

مرکز خرید ایست پوینت

مرکز خرید ایست پوینت (East Point) یکی از مال‌های مدرن و بزرگ تفلیس است که تقریبا در نزدیکی بازار لیلو قرار دارد. اگر با تاکسی یا خودروی شخصی از بازار لیلو به سمت ایست پوینت حرکت کنید، ۱۱ دقیقه در راه هستید. در ایست پوینت، برندهای بین‌المللی، انواع بوتیک‌های لباس، فروشگاه‌های لوازم الکترونیک، سینما، فودکورت و رستوران‌های متنوع پیدا می‌شوند. طراحی این مرکز خرید، آمریکایی است و معمولا تخفیف‌های خوبی هم می‌توان از فروشنده‌ها گرفت. داشتن فضای سرپوشیده، پارکینگ و دسترسی آسان به تاکسی یا سیستم حمل‌ونقل از جمله ویژگی‌های ایست پوینت هستند.

آدرس: شرق تفلیس، بزرگراه کاختی، خیابان الکساندر توال‌چرلیدزه (Al. Tvalchrelidze Str)

تفلیس مال

تفلیس مال (Tbilisi Mall)، یکی دیگر از بزرگ‌ترین و محبوب‌ترین مراکز خرید مدرن شهر است که در کنار ده‌ها مال و مرکز خرید قرار دارد. بیش از ۲۰۰ فروشگاه با برندهای جهانی، سوپرمارکت، سینما، فودکورت و فضای بازی کودکان در این مرکز خرید فعالیت می‌کنند. تفلیس مال، بهترین مکان تفریح و خرید برای خانواده‌هاست و حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه از مرکز شهر (با اتوبوس یا تاکسی) فاصله دارد. از طرفی، این مرکز خرید از پارکینگ بزرگ و امکانات متنوعی مثل دستگاه بازی، رستوران و غذاخوری هم برخوردار است.

آدرس: شمال شهر تفلیس، خیابان دیوید آگماشِنِبِلی (David Agmashenebeli Alley)

سوغات شهر تفلیس

سوغات تفلیسسوغات تفلیس، هم در فرهنگ کهن گرجستان ریشه دارند و هم باکیفیت و ماندگار هستند. مثلا یکی از محبوب‌ترین سوغات تفلیس، چای سیاه یا سبز محلی است که کیفیت بالایی دارد و معمولا با طعم‌های طبیعی عرضه می‌شود. سایر سوغات‌ معروف و خوشمزه تفلیس را در لیست زیر آورده‌ایم:

  • ادویه‌های محلی گرجی
  • ظروف سفالی و سرامیکی
  • صنایع‌دستی چوبی و سفالی
  • عروسک‌ها و یادگاری‌های سنتی
  • عسل طبیعی کوهستان‌های گرجستان
  • جواهرات میناکاری‌شده (Enamel Jewelry)
  • زیورآلات دست‌ساز نقره یا مس با طرح‌های سنتی گرجی
  • چورچخِلا (Churchkhela)، شیرینی سنتی تهیه‌شده با گردو و شیره انگور
  • ادویه‌جات و گیاهان خشک گرجی مثل شنبلیله آبی (Utskho Suneli) و گشنیز

غذاهای معروف شهر تفلیس

غذاهای تفلیسغذاهای تفلیسی، ترکیبی از طعم‌های معطر قفقازی و شرق اروپا هستند که به صورت پرملات سرو می‌شوند. از محبوب‌ترین غذاهای تفلیس می‌توانیم به خاچاپوری (Khachapuri) اشاره کنیم که نوعی نانِ پنیری در مدل‌های مختلف است و به‌ دلیل طعم ساده اما بسیار لذیذش در تمام رستوران‌ها و خانه‌ها وجود دارد. سایر غذاهای معروف تفلیس شامل موارد زیر می‌شوند:

  • خینکالی (دامپلینگ گرجی پُرشده با گوشت یا سبزیجات)
  • چاکاپولی (خورش گوشت با سبزی‌های معطر)
  • بادریجانی نیگوزیت (بادمجان با گردو)
  • لوبیو (خوراک لوبیا به سبک گرجی)
  • متسوادی (کباب گرجی)

رستوران های شهر تفلیس

رستوران های تفلیساز غذاخوری‌های سنتی با موسیقی محلی گرفته تا رستوران‌های مدرن که منوی بین‌المللی دارند، هر نوع رستورانی که بخواهید در این شهر پیدا می‌شود. در ادامه، ۳ تا از رستوران های تفلیس را معرفی می‌کنیم که پاتوق گردشگران هستند:

رستوران شِموم‌چاما تفلیس قدیم Shemomechama Old Tblisi

رستوران Shemomechama Odl Tblisi، یکی از بهترین رستوران‌ها برای تست غذاهای کلاسیک گرجی است. این رستوران علاوه ‌بر سرو غذا در فضای سرپوشیده داخل، خدمات بیرون‌بر هم دارد. اینجا می‌توانید خاچاپوری تازه، خینکالی خوشمزه، خارچو غلیظ و انواع پیش‌غذاها را با کیفیت بالا امتحان کنید. جو رستوران شموم‌چاما گرم است و ظاهر تقریبا لوکسی هم دارد. این رستوران بهترین گزینه برای گردشگرانی است که می‌خواهند غذاهای گرجی را با سرویس‌دهی سریع و قیمتی مناسب امتحان کنند.

آدرس: محله شهر قدیمی تفلیس، خیابان سامقبرو Samghebro Street

کافه دافنا Café Daphna

Café Daphna، رستوران شیک و مدرنی است که غذاهای سنتی گرجی را در محیطی آرام و دل‌نشین سرو می‌کند. خینکالی‌های کافه دافنا (مخصوصا گوشت گوساله یا سیب‌زمینی) بسیار معروف هستند و با سس‌های تازه به‌ دست مشتری می‌رسند. جو آرام، دکور جذاب و سرویس حرفه‌ای از بهترین ویژگی‌های کافه دافنا هستند.

آدرس: مرکز شهر، بین خیابان‌های ایتالیا (Italia St) و آتونلی (Atoneli St)، نزدیک‌ بازار درای بریج

رستوران سالوبی بیا Salobie Bia

رستوران Salobie Bia، غذاخوری نسبتا سنتی و محبوب برای سرو انواع غذاهای خانگی گرجی است. در این رستوران غذاهای کلاسیک تفلیس مثل خارچوی غلیظ با گردو و گوشت نرم همراه با غلات محلی سرو می‌شوند. فضای دنج سبزرنگ، قیمت مناسب و تمرکز روی سرو غذاهای گرجی باعث شده‌اند تا سالوبی بیا یکی از غذاخوری‌های محبوب بین گردشگران باشد.

آدرس: مرکز شهر، خیابان شوتا روستاولی Shota Rustaveli Ave

چطور به تفلیس سفر کنیم؟

چندین روش برای سفر به تفلیس گرجستان از ایران در دسترس شماست که رایج‌ترین آن، پروازهای مستقیم از شهرهایی مثل تهران، تبریز یا مشهد است که به فرودگاه بین‌المللی تفلیس انجام می‌شوند. این پروازها روزانه یا هفتگی توسط شرکت‌هایی مثل فلای‌دبی، قشم‌ایر یا پگاسوس به تفلیس می‌روند و حدود ۱ تا ۱.۵ ساعت طول می‌کشند. البته، مسیرهای زمینی با اتوبوس یا ماشین شخصی از مرزهای آستارا یا بیله‌سوار هم وجود دارند. علاوه‌ بر این روش‌ها، بسیاری از ما ترجیح می‌دهیم که با تورهای برنامه‌ریزی‌شده راهی این شهر بشویم. مثلا اگر هدف، سفرهای خاص مثل تور ازدواج باشد، باید برنامه‌ریزی دقیق‌تری را برای سفر به شهر تفلیس گرجستان انجام داد.

در شهر تفلیس کجا اقامت کنیم؟

در تفلیس کجا اقامت کنیم؟انتخاب محل اقامت در تفلیس، به بودجه و سلیقه شما بستگی دارد. مثلا اقامت در مرکز شهر (اطراف خیابان روستاولی و میدان آزادی) برای دسترسی آسان به جاذبه‌های گردشگری بهتر است. البته، قبل از هر کاری بهتر است که ظرفیت هتل، هزینه‌ها، امکانات و تعداد ستاره‌های آن را بررسی کنید. در این بخش برای تصمیم‌گیری راحت‌تر شما تعدادی از هتل های تفلیس را معرفی کرده‌ایم.

هتل ۵ ستاره سوئیس‌اُتل تفلیس Swissôtel Tbilisi

مجموعه Swissôtel Tbilisi، یکی از جدیدترین و لوکس‌ترین هتل‌های ۵ ستاره شهر تفلیس است که چشم‌اندازی زیبا به‌ رودخانه متکواری دارد. طراحی مدرن، منظره پانوراما و امکانات لاکچری مثل استخر سرپوشیده، اسپا، چندین رستوران و سالن بدنسازی جزو ویژگی‌های این هتل هستند. به علاوه این هتل به مرکز شهر، فرودگاه و جاذبه‌های تفلیس هم نزدیک است. اقامت در اینجا برای افرادی که ‌دنبال راحتی و امکانات لوکس هستند و نزدیکی به مراکز خرید هم برایشان مهم است، پیشنهاد می‌شود.

آدرس: تفلیس، منطقه امتاتسمیندا

هتل بیلتمور (The Biltmore) تفلیس

اگر می‌خواهید اقامتی لوکس و به یادماندنی را در تفلیس تجربه کنید، برای انتخاب هتل بیلتمور شک نکنید. این هتل در نزدیکی میدان آزادی تفلیس قرار گرفته و با امکاناتی مثل استخر، اسپا، مرکز تناسب اندام، رستوران‌های مختلف و… پذیرای شماست.

آدرس: تفلیس، منطقه تاتسمیندا، خیابان روستاولی، پلاک ۲۹

هتل ۴ستاره دنیس تفلیس

هتل دنیس یکی از بهترین هتل‌ها برای سفرهای خانوادگی است و اقامتی راحت را برای شما رقم می‌زند. در این هتل دست شما باز است تا انواع اتاق‌ها را بسته به ظرفیت خود انتخاب کنید. ویژگی دیگر هتل دنیس دسترسی راحت به مرکز شهر، جاذبه‌های تاریخی و همچنین مترو و اتوبوس است.

آدرس: تفلیس، خیابان بربوکی ۱

هتل ۴ ستاره آدامو  (Adamo)

هتل ۴ستاره دیگری که پیشنهاد می‌کنیم برای اقامت در تفلیس به آن فکر کنید، هتل آداموست. این هتل دارای امکانات مختلفی مانند باغ، رستوران، اتاق‌های باکیفیت و… است و در نزدیکی میدان آزادی قرار دارد.

آدرس: خیابان پ، کاکابادزه، شماره ۸، ۰۱۰۵

هتل ۳ ستاره ایبیس باجت مرکز تفلیس  (Ibis Budget Tbilisi Center)

این هتل ۳ستاره یکی از هتل‌های اقتصادی تفلیس است که در ۵ طبقه خود، ۱۵۸ اتاق دارد. اتاق‌های تمیز و ساده، وای‌فای رایگان، صبحانه و پارکینگ از جمله امکانات پایه این هتل محسوب می‌شوند. کیفیت هتل ایبیس باجت مرکز تفلیس، در حد متوسط است و اکثر گردشگران از اقامت در آن راضی بوده‌اند. این هتل دسترسی آسانی به مترو، رودخانه متکواری و رستوران‌های مختلف دارد، بنابراین، اگر اولویت شما صرفه‌جویی در هزینه‌های سفر و نزدیکی به مرکز شهر است، این هتل بهترین گزینه برای شماست.

آدرس: نزدیک مرکز شهر، خیابان نیکو نیکولادزه (Niko Nikoladze St)، خیابان گیورگی آخولدیانی (Giorgi Akhvlediani St)

هتل ۳ ستاره الگانت (Elegant)

برای تجربه اقامتی به‌صرفه و در عین حال باکیفیت می‌توانید سراغ رزرو هتل الگانت بروید. اقامت شما در این هتل زمانی جذاب‌تر می‌شود که اتاق‌هایی با چشم‌انداز باغ را برای خودتان انتخاب می‌کنید. با اقامت در هتل الگانت، دسترسی نسبتا راحتی هم به مرکز شهر و میدان آزادی خواهید داشت.

آدرس: تفلیس، منطقه میکرودی، خیابان وارکتیلی ۳

صحبت پایانی

همان‌طور که در معرفی شهر تفلیس خواندید، این شهر جایی است که تاریخ، فرهنگ، طبیعت، تفریح و زندگی مدرن در آن جریان دارند؛ بنابراین، درمجموع می‌توانیم بگوییم که شهر تفلیس گرجستان، مقصدی جذاب برای تمام سلیقه‌هاست. در سفر به تفلیس گرجستان می‌توانید طعم اصیل غذاهای گرجی را بچشید، به بناهای تاریخی مختلف سر بزنید و در جشنواره‌های جذاب آن شرکت کنید. اگر به این شهر سفر کرده‌اید، در قسمت نظرات از تجربه‌های خود برای ما بنویسید؛ با اشتیاق آن‌ها را می‌خوانیم!

سوالات متداول

تفلیس شهر کدام کشور است؟

گرجستان

جمعیت شهر تفلیس گرجستان چقدر است؟

جمعیت شهر تفلیس در کشور گرجستان، بیشتر از ۱.۰۸ میلیون نفر در سال ۲۰۲۶ است.

آیا شهر تفلیس دریا دارد؟

خیر، شهر تفلیس به دریا وصل نمی‌شود اما یک دریاچه مصنوعی بزرگ به نام دریای تفلیس (Tbilisi Sea) برای تفریحات آبی در این شهر قرار دارد.

ارتفاع شهر تفلیس از سطح دریا چقدر است؟

ارتفاع تفلیس به‌ طور میانگین حدود ۳۸۰ تا ۶۰۰ متر از سطح دریا است.

مساحت شهر تفلیس چقدر است؟

وسعت شهر تفلیس حدود ۵۰۴.۳ کیلومتر مربع است.

نماد شهر تفلیس چیست؟

نمای شهر تفلیس گرجستان، مجسمه عظیم کارتلیس دِدا (Kartlis Deda) معروف به «مادر گرجستان» است.

کدام رودخانه گرجستان شهر تفلیس را به دو نیمه تقسیم می‌کند؟

رودخانه متکواری (رودخانه کورا) از میان شهر تفلیس عبور می‌کند.

اختلاف ساعت شهر تفلیس با تهران چقدر است؟

تفلیس نیم ساعت جلوتر از تهران است.

بالا شهر تفلیس کجاست؟

بالاشهر تفلیس شامل مناطقی مثل متاتسمیندا و محله‌های مرتفع اطراف آن است که در ارتفاعات شهر قرار گرفته‌اند و چشم‌انداز زیبایی دارند.

شهرهای اطراف تفلیس کدامند؟

شهرهایی مثل متسختا، روستاوی، گوری، کازبگی و باتومی از شهرهای اطراف و نزدیک به تفلیس هستند.

نزدیک‌ترین شهر به تفلیس کدام است؟

متسختا نزدیک‌ترین شهر مهم به تفلیس است که تنها حدود ۲۰ کیلومتر با آن فاصله دارد.

تلفظ شهر تفلیس در زبان گرجی چگونه است؟

تـبی‌لی‌سی (Tbilisi یا همان تلفظ شهر تفلیس به انگلیسی) است.

از لحاظ مهمان‌نوازی و گردشگری، تفلیس چه جور جایی است؟

تفلیس، شهری با مردمان خونگرم و مهمان‌نواز است که مسافران و گردشگران را «فرستاده خداوند» می‌دانند.

لطفا به این مقاله امتیاز دهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

×